In het zomerartikel over Azië kwam ter sprake dat Azië ook Rusland omvat. En natuurlijk is Rusland ook gekend voor goeie schrijvers en boeken, te veel om in dat Azië-artikel te proppen. Laten we het dus nog eens over Russische literatuur hebben!
Nu is Rusland momenteel ook een oorlogvoerende staat. Vandaar deze vraag: beinvloedt dat jullie leesgedrag? Lezen jullie nog Russen? Of lezen jullie ze net nu wel? Wijken jullie misschien uit naar schrijvers uit Oekraïne of andere ex-sovjetlanden? Blikken jullie weemoedig terug naar boeken die jullie vroeger lazen?
GIGI
Pittige vraag had je weer voor ons Ine; Lezen jullie nog Russen? Op dit moment even niet en eigenlijk al heel wat jaren niet. Ik weet niet goed of dit beïnvloed wordt door Poetin met zijn vreemde ideeën over oorlog en Oekraïne en Rusland, of dat het ook toevallig zo uitkomt? Ik heb natuurlijk jaren lang veel ‘Russen’ gelezen. Denk maar aan de leesclub met Anna Karenina (Tolstoj), wat een pret en wat een bijzonder boek. Nog sterker, we lazen later met een hele club De zeven Russen en een Oekraïner. Op dat moment hadden we nog geen idee hoe bijzonder die combinatie van schrijvers uit Rusland en Oekraïne zou zijn. De dood van Ivan Iljitsj, ook van Tolstoj uit deze serie, vond ik prachtig. Ook heb ik enorm genoten van Wilde rozen en andere verhalen van Paustovski en van Petersburgse verhalen van Gogol. Eigenlijk vond ik de meeste Russische auteurs uit die serie toen geweldig. Ik wil Rusland boycotten maar kunnen die schrijvers van vroeger er iets aan doen dat Poetin en zijn kornuiten nu zoveel leed aanbrengen in Oekraïne? Moeten zij ook in de ban? Liever niet natuurlijk.
Toch heb ik in de afgelopen jaren meer gelezen van landen rondom Rusland. Ik was enorm gecharmeerd van de roman Aleksandra van Lisa Weeda. Ik kocht vrij snel na een lezing van haar het boek Dans, dans revolutie. Ook de boeken van de Georgische Nino Haratischwili, waar ik al fan van ben sinds we samen op Hebban Het achtste leven lazen, gaf ik afgelopen jaren meer aandacht dan de Russen. Het schaarse licht vond ik wederom prachtig en dit trok me nu meer dan schrijvers uit Rusland. Ik denk dat ik het nu ook gewoon niet aandurf, zeker als het gaat om een auteur uit het huidige Rusland, schrijvers van nu. Gelukkig komen ze nu niet op mijn pad. Ik hoop en wens dat we snel weer terug kunnen naar die Russen met daarbij vrede in Oekraïne. Ik ben een beetje bang dat het langer zal duren dan gewenst.
Als ik jullie dan toch een boekje van een Rus moet aanraden dan wordt het Hoe Ivan Ivanovitsj ruzie kreeg met Ivan Nikiforovitsj van Nikolaj Gogol. Dat is uit een periode ruim voor Poetin en eigenlijk gewoon heel erg grappig.
TEA
Toen Poetin Oekraïne was binnengevallen en ik nog Facebook had (het account is inmiddels gedeactiveerd, bevalt prima) postte ik een berichtje dat ik van plan was De idioot - Fjodor Dostojevski te gaan lezen, maar ervan afzag vanwege de inval. Iemand reageerde daar heel heftig op: je moest juist nu Russen gaan lezen….., ik ging niet overstag en lees nog steeds geen Russen. Gelukkig is er nog zoveel ander moois om te lezen, maar het neemt niet weg dat ik hoop dat de behoefte weer eens terugkomt. Dan wil ik De idioot toch gaan lezen, het was destijds een tip van Beatrice de Graaf die regelmatig op tv over terrorisme komt praten.
Ik heb heel goede herinneringen aan De Zeven Russen die we gezamenlijk besproken hebben en ook Aantekeningen uit het dodenhuis van Fjodor Dostojevski vond ik heel indrukwekkend. Ik heb op dit moment niet heel veel heimwee naar Russische literatuur en ben ook niet fanatiek op zoek naar literatuur uit Oekraïne. Wel las ik Aleksandra van Lisa Weeda en Nastja’s tranen van Natascha Wodin, beide boeken verschenen in 2021, maar hebben alle tragiek die net daarna losbarstte al in zich.
INE
Natuurlijk heb ook ik meegedaan met ‘In de ban van de zeven Russen’, boeken van zeven Russen en een Oekraïner. Het was een aangename leeservaring waarbij voor mij De dood van Ivan Iljitsj van Tolstoj en De kapiteinsdochter van Poesjkin eruit sprongen. En natuurlijk heb ik ook heel goeie herinneringen aan Anna Karenina van Tolstoj en zeker aan mijn eerste leesclub op de (oude) site, onder leiding van Gigi en Evelien Walravens. Verder kan ik nog *De meester en Margarita *van Boelgakov tippen, maar dan wel in een recente vertaling – want neem het van mij aan, er zit een groot verschil op. Maar al die boeken, en ook Hondehart van Boelgavkov, las ik al een paar jaar geleden.
Dit jaar ben ik Portret van een onbekend meisje van Aleksandr Skorobogatov aan het lezen, een uitgeweken Rus die sinds 1992 in Antwerpen woont. Dat boek was het oudste op mijn WIL. Het is goed geschreven, maar qua onderwerp niet echt een schot in de roos voor mij. Ik vermoed dat ik zijn recentste, Achter de donkere wouden, liever zou lezen.
In 2023 kocht ik ook het eerste Fifth Wave Magazine, een magazine om hedendaagse Russische schrijvers die hard tegengewerkt worden in het Rusland van Poetin, te ondersteunen.
“Russian writers are no longer able to publish their work freely in their home country. In collaboration with Russian refugee writer Maxim Osipov, Van Oorschot Publishers is launching Fifth Wave, a magazine that will offer a platform to independent Russian writing.”
In die uitgave stond de novelle Incarcerated van Vasily Antopov, een aangrijpend verhaal over een jongeman die door een stommiteit kennismaakt met het Wit-Russische gevangenissysteem. En laat die novelle nu heel recent, samen met een korter verhaal, vertaald zijn in het Nederlands als Opgesloten (in het Nederlands van Vasili Antopov). Dat is mijn tip!
HARRIET
Lezen jullie nog Russen was dit keer de vraag. Een vraag waarbij ik meteen denk: welke Russen heb ik eigenlijk gelezen? Mijn conclusie: bar weinig. Russische schrijvers zijn voor mij nog een redelijk onontgonnen gebied. Dus op de vraag of ik nu sinds de oorlog in Oekraïne anders lees wat Russische schrijvers betreft kan ik geen ja of nee op antwoorden. Wel las ik, zoals velen denk ik, Aleksandra van Lisa Weeda. Een boek dat zich hoofdzakelijk in Oekraïne afspeelt en zeker ook wel over Rusland gaat. Eén heel mooi boek en zeker een aanrader voor wie dit boek nog niet gelezen heeft.
Deze zomer las ik nog wel een boek dat over Rusland gaat maar een non-fictie boek is. Vrijuit van Iris De Graaf. Zij woonde en werkte in Moskou ten tijde van de invasie van Rusland in Oekraïne. Een indrukwekkend boek dat je doet beseffen hoe lastig het is om te werken in een land waar je zo op moet passen op wat je zegt en wat je doet. Hoe het patriottisme en de macht van Poetin steeds groter wordt.
JAN HAAS
Er komen fantastische schrijvers uit Rusland. Wat een ellende dat het huidige Rusland, onder Poetin, een oorlog begon. De vraag of dat mijn leesgedrag beïnvloed was eigenlijk nog niet bij me opgekomen. Komt dat omdat ik bij schrijvers uit Rusland in eerste instantie denk aan grootheden als Tolstoj en Dostojevski? Schrijvers van inmiddels best lang geleden en daardoor losgezongen van de actualiteit?
Hedendaagse schrijvers uit Rusland; er wil me geen naam te binnen schieten, ook niet uit de tijd voordat de Oekraïne oorlog begon. De repressie van Poetin en consorten is al veel langer in Rusland aanwezig. Een schrijver, zeker een kritische schrijver, zal weinig of geen ruimte hebben gehad de laatste decennia om zich te ontwikkelen.
Er zijn uitzonderingen, maar die moeten dan ook vluchten. Ik denk aan de schrijfster uit Wit-Rusland die de nobelprijs voor literatuur kreeg; Svetlana Alexijevitsj. Van haar las ik het indrukwekkende Het einde van de rode mens.
En één van de mooiste boeken die ik ken uit Rusland, dat daar indertijd (natuurlijk) ook verboden was, is: Leven en lot van Vasili Grossman.
Tot slot staat, in ieder geval samen met Tea, nog een boek van een Russische schrijver in de leesplanning: Kankerpaviljoen van Alexander Solzhenitsyn.
Graag zou ik iets van een eigentijdse Russische schrijver willen lezen. Iemand een suggestie?
FAMKE
Geopolitieke verhoudingen zetten voor mij geen boeken buiten. Juist niet, denk ik eigenlijk. Al lees ik niet meer verhalen over of van Rusland dan voorheen. De Russische bibliotheek is voor mij vooral een wensbibliotheek, waar ik eigenlijk - wat kinderlijk misschien - met ontzag naar kijk. Keurig netjes Tsjechov, Dostojevski, Solzjenitsyn en Grossman gelezen, dat wel. Guzel Jachina heeft met haar imponerende Zulajka opent haar ogen mijn ogen geopend wat betreft het lot van de Tartaren en koelakken in communistisch Rusland. En Anatoli Koeznetsov toonde in Babi Jar voor mij de bezettingstijd van Kiev in al zijn gruwelen voorbij het voorstelbare: indrukwekkend. Maar toch, vooral ‘wil ik lezen’ dus.
In het Kremlin zouden ze blij zijn met wat ik voor mezelf tot die wensbibliotheek reken. Want moeiteloos kortzichtig schuif ik de Georgische Nino Haratischwili of de Wit-Russische auteurs Sasja Filipenko - Hetze- en Alexandr Skorobogatov - Achter de donkere wouden en De wasbeer- op die plank. Die laatste staat overigens wel concreet op de planning voor volgend jaar maart om samen te lezen.
Dat het voor mij veel wensen met ontzag is, komt misschien ook omdat ik me op wat onbekend terrein begeef. Jan Brokken geeft voor mij in De Gloed van Sint Petersburg aan de hand van een wandeling door die stad een fijne introductie in het literaire (en culturele) Rusland. En zijn artikelen als deze vol bevlogen tips een prettige plek om moed ten krijgen de wensboeken toch eindelijk eens te gaan lezen.
WIL2
Ruim vijf jaar geleden was Literatuur onder de loep in de ban van ‘de zeven Russen’ en die serie, inclusief de uitbereiding, heb ik met veel plezier gelezen. Daarna volgde nog Schuld en boete van Dostojevski, ook wel bekend als Misdaad en straf. En toen… bijna niks. Dat had niets te maken met de inval van Rusland in de Oekraïne, maar meer met verzadiging. Al ben ik al wel (tijden) bezig in Verzamelde verhalen van Tsjechov, maar dat is het voordeel van een verhalenbundel, je hoeft hem niet achterelkaar uit te lezen.
Een andere favoriete Russische auteur is Konstantin Paustovski. Van hem staat Muziek van de herfst, ook een verzamelde verhalenbundel, nog steeds prominent in het zicht, zodat ik hem niet vergeet. En ergens verstopt in mijn e-reader staat van hem Verhaal van een leven 1.
Helaas geen hedendaagse schrijvers, want stiekem ben ik wel benieuwd naar hun visie. Al zullen ze die boeken waarschijnlijk in het buitenland moeten schrijven en publiceren, want meneer Poetin houdt niet zo erg van kritiek. De boeken van Nino Haratischwili zijn wat dat betreft een mooi voorbeeld. Wie weet krijgen we hier veel mooie tips zodat ons weer kunnen onderdompelen in die bijzondere cultuur.
De vraag deze week is eenvoudig: lezen jullie nog Russen?
