DE LEESCLUB
De leesclub bestaat uit in totaal 15 deelnemers die stuk voor stuk met name benieuwd zijn in hoeverre de voodoo-rituelen verwerkt zijn in het verhaal. Helaas hebben twee deelnemers verzuimd om mee te praten in de discussie en een recensie te plaatsen.
Cover en titel
Als eerste buigen we ons over de cover, die met de intrigerende afbeelding spanning uitstraalt. Maar ook de achterflap spreekt tot de verbeelding met de tekst die een bijzonder verhaal over de tragiek van liefde en de beperkingen van het mens-zijn belooft. Hoewel niet iedereen onverdeeld enthousiast is, zijn de deelnemers het er grotendeels over eens dat de mystieke afbeelding op de cover goed gekozen is.
10ekeR: “Omdat voodoo mystiek en mysterieus is en mensen vaak in spirituele trance op de muziek dansen, kan ik mij wel vinden in de keuze voor deze foto. Het is spiritualiteit en bezetenheid door geesten die de afbeelding voor mij uitstraalt.”
De lezers vinden het lastig om op voorhand een concrete betekenis aan de titel te geven. Pas nadat het boek uit was kon de link tussen de titel en het inhoudelijke verhaal beter gelegd worden. De lezers denken bijvoorbeeld aan een verwijzing naar famliegeschiedenis en culturele verbondenheid over generaties. Een verbondenheid die wellicht ook te maken zou kunnen hebben met het slavernijverleden van Benin dat in het boek aangestipt wordt.
Mery Todde: “Die ‘sporen’ zijn overal aanwezig – in gewoonten, in familiebanden, in stiltes, in manieren van kijken en handelen. Het boek laat zien hoe dat verleden niet verdwenen is, maar zich voortdurend laat voelen in het heden.”
Personages
Daarna buigen de lezers zich over de belangrijkste personages: Valerie en Alex/Xela/de Almacht, die vanuit een personaal perspectief het verhaal vertellen.
Als eerste komt Valerie aan bod. Ze wordt gezien als een sterke, onafhankelijke vrouw, die echter gaandeweg het verhaal steeds kwetsbaarder lijkt te worden.
Maddy 23: “In het begin dacht ik dat Valerie een onafhankelijke vrouw was omdat ze graag in haar eigen gezelschap en eigen gedachten is, omdat ze kan doen wat ze wil en haar eigen keuzes kan maken. Ze sluit compromissen met zichzelf. Ze hoeft met niemand rekening te houden.”
Valerie blijft echter voor de meeste lezers een mysterie. Pas na de schokkende ontknoping, die voor bijna iedereen als een complete verrassing kwam, wordt het de lezers duidelijk wat er precies in haar jeugd is voorgevallen en wat de traumatische impact daarvan op haar volwassen leven en haar relatie met Alex is.
10ekeR: “Haar verdriet om het overlijden van haar ouders heeft ze nooit verwerkt. Toen ze eenmaal de liefde van haar leven had gevonden, werd ze wederom in de steek gelaten.“
Meerdere deelnemers waren van mening dat Alex, die die is geïnfiltreerd in een locale voodoo-clan, vanwege zijn alter ego’s Xela en De Almacht aan een dissociatieve identiteitsstoornis leidt. Maar andere deelnemers betwijfelden dat en vroegen zich af of het niet eerder om bezetenheid door voodoo ging. De complexiteit van zijn verschillende identiteiten wordt besproken en we komen er niet uit of De Almacht, waar zowel Alex als Xela ‘bang’ voor zijn, daadwerkelijk een identiteit van Alex is of dat hij toch een voodoo-godheid is die de regie over het leven van Alex heeft overgenomen.
Tallatal: “Als nuchtere agnost denk ik niet onmiddellijk dat Alex door een entiteit van buiten is overgenomen, eerder dat er met hem zelf van alles aan de hand is. Wat mij betreft heeft hij inderdaad zware psychische problemen.”
Ook het veelvuldige drank- en drugsgebruik en de daaropvolgende (soms behoorlijk gewelddadige) (groeps)seks worden veelvuldig aangehaald als versterkende factor voor zijn psychische problemen.
De grote hoeveelheid bijpersonages met veelal ingewikkelde namen, vooral in het gedeelte dat zich in Benin afspeelt, was voor de meeste lezers te veel van het goede. Ze speelden weliswaar een rol in het verhaal, maar lieten geen blijvende indruk achter.
Gerie: “Er zouden heel wat personages geschrapt kunnen worden, zonder dat dat het verhaal zou beïnvloeden.”
Eatreadwalkrepaet: “Veel karakters met ingewikkelde namen/rollen, soms kan het ook teveel zijn om een verhaal goed over te brengen.”
Schrijfstijl
De meningen over de schrijfstijl lopen uiteen van beeldend, poëtisch, beschrijvend met rijk taalgebruik tot heel eenvoudig zonder ingewikkelde en/of lange zinnen. De lezers zijn het dus niet helemaal met elkaar eens. Waar de ene lezer het gemakkelijk vindt weglezen, heeft de andere er beduidend meer moeite mee.
Hilde: “Doordat de schrijfstijl zo eenvoudig is, leest het ook wel gemakkelijk. Je moest niet al te hard je best doen om je gedachten erbij te houden.”
Maddy23: “Ik ben een lezer die vaak even een boek oppakt voor een klein stukje lezen, heb ik 5 minuten tijd dan pak ik mijn boek op. Maar daar vond ik dit boek echt niet geschikt voor. Ik kwam een avond thuis na een best volle werkdag en startte in een hoofdstuk van Xela, heb het toen echt weggelegd omdat ik er echt niet inkwam.
Waar wel bijna iedereen het over eens was, was het gemis van een index waar bijvoorbeeld de inheemse woorden werden uitgelegd.
Vertelperspectief
Het wisselende personaal perspectief roept gemengde reacties op. Behalve Valerie worden ook alle drie de entiteiten van Alex aan het woord gelaten. Sommigen vinden het prettig en verhelderend, anderen juist verwarrend.
Hilde: “Ik vind het afwisselen van perspectief wel prettig, zo kom je immers meer te weten over de personen die op dat moment aan het woord zijn.”
Dat in de eindplot ook het perspectief van Charlie, de tante van Valerie, wordt toegevoegd wordt vooral gezien om alle openstaande lijntjes uit het verleden te duiden.
De rol van de voodoo cultuur
Hoewel niet iedereen het als een gemis ervaart zijn de meeste lezers van mening dat er weinig inhoudelijke informatie over de voodoocultuur wordt prijsgegeven. Hoewel Tallatal in haar analyse nog heel wat informatie weet op te diepen, wordt de verwachting van de meeste lezers om meer te weten te komen over voodoo niet waargemaakt en blijven ze van mening dat de voodoo-rituelen onderbelicht zijn gebleven in het verhaal. De informatie die gedeeld wordt, wordt vooral gezien als een kapstok waaraan de psychische gesteldheid van de hoofdpersonages wordt opgehangen.
Tallatal: “In het boek vind ik dat het vooral als een soort decor gebruikt wordt voor het klassieke verhaalthema ‘mislukte liefde tussen twee mensen met zware psychische problemen’. Ik heb niet het gevoel dat er veel interactie is tussen die plot en de voodoo-elementen.”
Een aantal lezers zijn het met elkaar eens dat ze de psychische gesteldheid erg interessant vonden, maar de combinatie met voodoo minder geslaagd. Ze hadden de voorkeur gegeven aan òf een boek over voodoo òf een boek over psychische gesteldheid. Nu waren beide te weinig uitgewerkt.
Hilde: “Mijn interesse voor het boek was er voornamelijk in de hoop iets meer te leren over Voodoo, maar ik heb niets bijgeleerd dat ik nog niet wist. En misschien had ik dat nog aanvaard als de psychologische aspecten goed waren uitgewerkt, maar ook daar bleef ik erg op mijn honger zitten en vond ik het allemaal te cliché en oppervlakkig.”
Dramatisering van levensvragen
De auteur schrijft op haar website over het boek: Sporen van het voorland is een dramatisering van de levensvragen waarmee wij mensen in de huidige wereld worden geconfronteerd: het ontmoeten van ‘de ander’ om er binnen een kwetsbare en tegelijk diverse mensheid mee samen te leven. Onze intuïtie van verschil-denken wordt zelfkritisch en diepgaand in vraag gesteld. Het werk laat kritische noten horen over de Westerse cultuur en over de semi-traditionele reactie vanuit Afrika waardoor de lezer geconfronteerd wordt met zichzelf.
Op de website is ook de aanbeveling van Rik Pinxten, emeritus professor antropologie, opgenomen: ‘Sporen van het voorland zet de lezer op weg om onze mentaliteit om te keren naar een meer holistisch en inclusief denken en doen. Chris Vanlangendonck bezit de benijdenswaardige kwaliteit om over moeilijke dingen door te denken, haar besluiten krachtig en beeldend uit te drukken, en dat in literaire vorm. Deze moedige roman wil ik sterk aanbevelen!’
De beide citaten worden door de deelnemers besproken. Hoewel er in het verhaal zeker wel een diepere laag zit die je als lezer mag afpellen en de intentie van het citaat van de auteur begrepen wordt, herkennen de lezers er helaas niet hun eigen leeservaring in. Net zomin heeft het gezorgd voor het omkeren van mentaliteit naar een meer holistisch en inclusief denken, noch zijn ze door het lezen van het boek met zichzelf geconfronteerd. De citaten worden beoordeeld als te filosofisch, hoogdravend en pretentieus.
Tegelijkertijd zijn er, mondjesmaat, wel passages in het boek waarin de auteur dingen schrijft die passen bij de citaten.
Tallatal: “Ze legt de tolerantie en de verbindende rol van de voodoo-religie uitgebreid uit, je kunt een betoog vinden over hoe Benin als land om zou moeten gaan met de economische mogelijkheden van het toerisme.
Thema’s
De lezers herkennen meerdere thema’s waarbij mentale gezondheid en rouwverwerking er bovenuit springen. Maar ook het negeren van je persoonlijke wensen/grenzen wordt als belangrijk thema genoemd, net als levensgeschiedenis in de zin dat het verleden diepe sporen kan achterlaten wat je in je latere leven onbewust met je meedraagt en van invloed is op de keuzes die je maakt.
Opbouw en plot
De lezers zijn tevreden over de geleidelijke en emotionele opbouw van het verhaal, met de kanttekening dat het ‘echte’ verhaal (het moment dat Valerie in Benin arriveert) vrij lang op zich laat wachten. Vanaf dat moment wordt de spanning gestaag opgebouwd naar het eindplot dat de meeste lezers geschokt achterlaat. Maar niet iedereen is tevreden over de snelheid waarmee het verhaal eindigt.
Maddy23: “Het eindplot zelf vond ik wat minder. Al eerder aangegeven, te kort afgeraffeld, draadjes zonder einde.”
Waar alle lezers het unaniem met elkaar over eens zijn, is de opwachting die Alex/Xela/De Almacht maakt in het eindplot. Behalve dat ze zijn komst niet begrijpen, zouden ze hem ook het liefst linea recta terug naar Benin sturen.
Het boek in tien woorden
Een favoriete vraag van leesclubcoördinator: ls je een recensie van slechts tien woorden zou moeten maken, hoe zou je het boek dan beschrijven? De lezers zijn creatief en beschrijven met hun tien woorden de essentie van het verhaal zoals zie het ervaren hebben:
- Tallatal: Mislukt liefdesverhaal tussen mensen met psychische problemen in voodoo-setting
- ChantalV: Betoverend voodoo; traumatisch verleden laait op; psychische problemen voeren boventoon
- Jessica B.: Getroubleerde mensen verdwalen in verleden en verdriet, verlossing blijft ongrijpbaar dichtbij
- 10ekeR: Hoe onverwerkte trauma’s een liefdevol leven in de weg staan
- Hilde: Psychische kwetsbaarheid en ontsporing tegen een donkere achtergrond van voodoo
- Tinie: Onverwerkt verleden wordt zichtbaar in het schemergebied van Voodoo
- Gerie: Een dance macabre tussen voodoo, psychische problemen en onverwerkte trauma's
- Maddy23: Mysterieus verhaal over verlies en mentale gezondheid dat veel vragen openlaat
- Eatreadwalkrepeat: Het boek laat je vertwijfeld achter, wat dreef Valerie?
- Helma Koot: Voodoo rituelen zijn trigger voor dramatische ontknoping van onverwerkt trauma
Conclusie
Helaas heeft het boek bij de meeste lezers niet of minder aan de verwachtingen voldaan. Vooral de beperkte rol van de voodoo was daar debet aan. Dat de meningen over Sporen van het voorland verdeeld zijn, blijkt uit de sterren die zijn gegeven.
Met 1x de volle vijf sterren, 2x vier sterren, 8 x drie sterren en 2x slechts twee sterren wordt de leesclub afgesloten met een gemiddelde waardering van 3,1 sterren.
Iedereen bedankt voor de inzet en de levendige discussie. Wellicht tot een volgende keer.
Helma Koot, leesclubcoördinator