Begin februari, toen ik begon met mijn schrijfsel noteerde ik “De titel van deze blog had ook kunnen zijn ‘Notities van een ongeleid projectiel’ of ‘Leven en lot van een ongeleid projectiel’, maar ‘Een maand uit het leven …’ dekt net iets meer de lading dan die andere twee.
Misschien had je het al geraden, maar misschien ook nog niet die drie titels hebben allemaal te maken met een boek waarmee ik de afgelopen tijd heb kennisgemaakt, Een jaar uit het leven van Gesine Crespahl van Uwe Johnson, Notities van een theoreticus van Shi Tiesheng en Leven en lot van Vasili Grossman.”
Ik schreef voor voornamelijk voor mezelf, met als eventuele nevendoel om ze ooit het licht te laten zien. Nu is dat zover.
————————————————————————————————————
In 1973 bracht drs. P. het lied ‘Veerpont’ uit, beter bekend als ‘Heen en weer’. Op humoristische wijze beschrijft het lied in drie coupletten het dagelijkse werk van een veerman. Deze doet de hele dag niets anders dan heen en weer varen. In Nederland varen er nog steeds de nodige veerponten, van kleine voetveren tot grote autoveren, maar dat aantal valt volledig in het niet bij het aantal veerboten dat in Noorwegen rondvaart. Dat herontdekt het ongeleid projectiel tijdens zijn Kystruten-boottocht Bergen-Kirkenes-Bergen.
Nino - El niño - Nino
(vrijdag 28 november) Het boek dat mee op reis gaat is Het achtste leven (voor Brilka) van de Georgisch-Duitse schrijfster Nino Haratischwili, een klepper van dik 1200 pagina’s. Het staat al ruim een jaar in zijn boekenkast te wachten en nu is hij er klaar voor. Deze prachtige familiegeschiedenis, die vier generaties en de gehele vorige eeuw beslaat, verweeft Haratischwili naadloos met de turbulente geschiedenis van Georgië. Na ruim honderd jaar onderdeel van het Russische Rijk (-1917) te zijn geweest verandert het enkele jaren in de Democratische Republiek Georgië. In februari 1921 valt het Rode Leger Georgië binnen, verovert het land binnen korte tijd en verklaart het tot Georgische Socialistische Sovjetrepubliek. Na zeventig jaar onder Russisch bewind roept het land in april 1991 weer haar onafhankelijkheid uit en wordt daarmee de eerste Sovjetrepubliek en treedt een jaar later met tegenzin toe tot de Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS).
(zaterdag 13 december) Hij is pas bij het zesde leven aanbelandt, dat van Daria en de Olympische Spelen van 1980 in Moskou, maar neemt noodgedwongen een break. Van Nino switcht hij naar El niño van Fernando Aramburu, dat boek moet namelijk over een paar dagen terug naar de bieb.
De korte roman Onze jongen gaat over de rampzalige gasexplosie van 23 oktober 1980 in de Marcelino Ugalde school in het Baskische stadje Ortuella waarbij vijftig kinderen en drie volwassenen om het leven kwamen
In een interview naar aanleiding van de Duitse vertaling van El niño zegt Aramburu daarover het volgende; ‘I worked as a teacher in Germany for more than twenty years. Some of the children I taught were the same age as the victims of the Ortuella accident. This is one of the reasons why I have never been able to forget this event. I just had to find the tone and the way to start writing the book.’
Aramburu hoopt dat hij er in is geslaagd een kras achter te laten in het bewustzijn van deze of gene. Bij het ongeleide projectiel is hem dat overigens niet gelukt. Toch blijft hij wel benieuwd naar de twee andere boeken van hem die in zijn boekenkast staan, en met name of Vaderland wel die kras kan veroorzaken.
Vanwege de structuur vertoont Aramburu’s roman Onze jongen verwantschap met het gedachtengoed van de Oulipo-groep. Enkele bekende leden van deze “Werkplaats voor potentiële literatuur”, opgericht door onder meer Raymond Queneau waren de schrijvers Georges Perec en Italo Calvino en de kunstenaar Marcel Duchamp, die bekend werd door zijn tot kunst verheven toilet.
Het Oulipo-gezelschap moet echter nog een tijdje in de coulissen blijven wachten voordat het voor ‘t voetlicht mag. Een van de 10 boeken die hij in elk geval komend jaar wil lezen is Het leven een gebruiksaanwijzing van Georges Perec in dat is een veel betere aanleiding om Oulipo in de schijnwerpers te zetten.
(donderdag 18 december) Weer terug bij Nino en Brilka gaat hij verder met de hem nog resterende 400 pagina’s. Nadat hij in hoog tempo de laatste twee levens meegeleefd heeft rest hem maar een conclusie. Je doet deze fantastische vertelling te kort met wat voor lovends je er ook over zegt. Naar aanleiding van Het achtste leven besluit hij om voor volgend jaar Leven en lot en/of Stalingrad van Vasili Grossman in de top-10 van zijn WIL-lijst (daarover volgende maand meer) op te nemen.
De pinguïn lessen; het boek - de film - het boek.
(woensdag 17 december) Jaren geleden las hij al een keer De pinguïn lessen van Tom Michel. Na veertig jaar, het boek verscheen pas in 2015, kijkt hij terug op de periode dat hij in Argentinië verbleef en tijdens een korte vakantie in Uruguay een Magelhaenpinguïn redde, welke hij vervolgens mee nam naar de kostschool waar hij docent was. Juan Salvador, zoals hij de pinguïn noemt heeft het daar reuze naar de zin, sluit vriendschap met zowel leerlingen als docenten en bied aan iedereen een luisterend oor. Deze “feel good roman van het jaar” zoals de aanprijzing op de cover luidt is inmiddels verfilmd en vandaag gaat hij erheen. Het was overigens enige tijd onzeker of de film in de Nederlandse bioscopen zou draaien na beschuldigingen aan het adres van Tom Michell. De film geeft hem slechts voor een deel een goed gevoel want schetst ook duidelijk een beeld van de verschrikkingen van het Videla-bewind; mensen verdwijnen van de ene op de andere dag spoorloos waarna hun ‘dwaze moeders’ vaak tevergeefs proberen te achterhalen wat er met hen gebeurd is.
Nadat hij de film heeft gezien besluit hij het boek nog een keer te lezen. Dit om te zien in hoeverre de film afwijkt van het boek. Die focust vooral op pinguïn Juan Salvador (‘de redder’), in de film wordt hij door de leerlingen omgedoopt in Juan Salvado (‘de geredde’), alle door de 20-jarige Tom gemaakte ‘ontdekkingsreizen’ door het uitgestrekte Argentinië komen niet aan bod. Die zijn vervangen door scene’s die het verhaal veel duidelijker in toenmalige turbulente tijd plaatsen.