DE LEESCLUB
De leesclub bestond uit een gevarieerde groep lezers uit België en Nederland. Een paar lezers hadden Rozeke, het eerdere boek van Guillaume Van der Stighelen gelezen en waren zeer benieuwd of hij ze met de aanzienlijk dunnere roman De aanraking opnieuw zou weten te bekoren. Alle deelnemers kijken ernaar uit om het boek in een leesclub te bespreken en eventuele verschillende leeservaringen te delen en misschien wel tot nieuwe inzichten over het verhaal te komen.
Het meest bijzondere aan de leesclub is misschien wel dat het indringende verhaal een aantal lezers de kracht geeft om hun eigen emotionele ervaringen te delen waarop door iedereen respectvol wordt gereageerd met woorden van steun en troost.
COVER en TITEL
De meeste lezers zijn duidelijk in hun oordeel: zonder de leesclub zouden ze op basis van de sombere cover, die volgens sommige lezers wel iets weg heeft van een rouwkaart, het boek niet snel opgepakt hebben. Nu ze het boek uit hebben zijn ze van mening dat dat eeuwig zonde zijn geweest, want het verhaal laat een diepe indruk achter.
Liz is een van de weinigen die direct door de cover getriggerd werd: “De combinatie van de mysterieuze titel en cover maakt dat je het boek wil oppakken en de achterflap wil lezen. Toen ik de cover voor het eerst op Hebban zag verschijnen, heb ik er ook meteen op geklikt.”
De lezers zijn van mening dat de cover en de titel pas echt betekenis krijgen nadat je het verhaal gelezen hebt.
KristofD: “Je leest eigenlijk een boek over wat een aanraking met een mens kan doen, hoe een mens zich kan voelen als die echt aangeraakt wordt, zowel letterlijk als figuurlijk (fysiek als mentaal).“
Na lezing snappen ze ook de keuze voor de in mist gehulde boom, waarvan de takken heel subtiel terugkomen op de lege pagina’s tussen de hoofdstukken en zo perfect passen bij de sfeer en setting van het verhaal. Het weerspiegelt de ‘mentale’ mist waarachter de hoofdpersonages zich verschuilen.
Emma: “Ze laten buitenstaanders niet toe, verstoppen zich achter de mist.”
Er volgt een geanimeerde discussie over de tekst op de achterflap die volgens de lezers weinig weggeeft. Ze missen bijvoorbeeld de melding van het drugsgebruik van de jongste zoon dat een ontwrichtende werking binnen het gezin heeft en een belangrijk onderdeel van het verhaal uitmaakt.
SCHRIJFSTIJL
De lezers zijn bijna unaniem enthousiast over de schijfstijl: puur, zuiver, elegant, sober en tegelijkertijd krachtig met ruimte voor eigen interpretatie. Joke D. roemt de mooie woorden: “Poëtisch, stukje filosofisch soms. Ik hou van de mooie taal die Van der Stighelen hanteert.”
Het gebruik van veel enkelvoudige zinnen zorgde misschien wel voor wat directe en kortaf klinkende dialogen, maar de lezers zijn blij dat Van der Stighelen deze keuze heeft gemaakt omdat je al voldoende moet nadenken over het emotioneel zware verhaal. Liz: “Als je dan nog lange zinnen zou gebruiken, was het zeker geen gemakkelijk boek geweest.”
Nell: “Ik dacht vaak: hij heeft het adagium "less is more" goed in gedachten gehouden. Ik heb het gevoel dat hij goed heeft nagedacht over wat en hoe hij zijn verhaal wil vertellen en gekozen heeft om dit zo puur en zuiver mogelijk te vertellen, zonder overbodige ballast of fraaie tierlantijntjes.”
Emma had er iets meer moeite mee omdat het een schrijfstijl was die ze niet zo vaak las: “Soms miste ik wel een uitgebreidere schrijfstijl. Ik vond het soms wel jammer dat je je eigen invulling aan enkele verhaallijnen moest geven.”
De opmerking van Sanne dat ondanks de sobere manier van vertellen het verhaal voor haar heel beeldend verteld werd, oogst bijval van de lezers.
PERSONAGES en PERSPECTIEF
Het verhaal wordt verteld vanuit ik-persoon Marthe. Vanuit haar perspectief leren de lezers vooral Robin, naast Marthe de belangrijkste hoofdpersoon, kennen. Dat geldt in mindere mate voor haar overleden echtgenoot Hans, de tweeling Charles en Esther, het echtpaar Igor (tuinman) en Ela (huishoudster) en 'vriendin' Birgit met haar hond.
Er volgt een discussie over de ontwikkeling van de hoofdpersonages en de lezers komen tot de slotsom dat het wellicht ook niet de bedoeling van de auteur is dat de lezers de personages heel diep leren kennen, maar zoals Wyloeck mooi beschrijft, het eerder gaat om de evolutie van de dynamiek tussen hen in de periode na Hans' overlijden en niet om het verleden volledig in kaart te brengen.
Toch hebben de lezers Marthe en Robin redelijk kunnen doorgronden. Marthes jeugd en de anorexia waar Hans haar van heeft gered en haar gevoel van dankbaarheid daarvoor (die er mede voor zorgde dat ze Hans de besluitvorming over haar leven in handen gaf) terwijl het langzaam tot haar doordringt dat ze nu haar eigen beslissingen kan nemen. Terwijl moeder en zoon steeds dichter naar elkaar toe groeien wordt de aanleiding voor de verslaving van Robin geopenbaard. Ze raken elkaar letterlijk en figuurlijk aan, terwijl Marthe steeds meer beseft dat de keuze van Robin in het eindplot onafwendbaar is en het enige dat zij kan doen is hem een veilige haven te bieden.
‘Vriendin’ Birgit zorgt weliswaar voor een luchtige onderbreking van het indringende verhaal, maar wekt tegelijkertijd vooral irritatie over haar opdringerige gedrag op. Sanne: “Ze komt druk binnen, zegt wat Marthe moet doen, luistert niet hoe het daadwerkelijk met haar gaat, maar gaat met een boel informatie voor haar vriendinnen weer naar huis.” Het is het soort gedrag dat meerdere lezers uit hun persoonlijk leven herkennen, waardoor ze de rol van Birgit in het verhaal wel passend vinden en door de auteur heel geloofwaardig in het verhaal verwerkt. Nell: “Ik weet uit persoonlijke ervaring dat er heel veel lieve, warme echt luisterende mensen zijn. Maar jammer genoeg ook altijd een of enkele mensen die je liever niet wil, maar, zoals Birgit letterlijk binnen komen walsen en niet echt luisteren. Het was "uit het leven gegrepen" en net daarom paste het voor mij juist wel in het verhaal. Bovendien paste het ook in het plaatje waarbij Marthe zich kon blijven verschuilen. Een begripvolle vriendin had een heel andere dynamiek gegeven.”
OPBOUW
De lezers zijn het erover eens dat Van der Stighelen zijn verhaal erg goed heeft opgebouwd. Wyloeck ziet er de zeven stadia van rouw in: “Ik vind dit boek hier een knap voorbeeld van. Van zowel de rouw die plaatsvindt op dit moment omwille van haar man, als de rouw die komende is, van Robin. Ik ben erg onder de indruk van deze opbouw!”
GEHEIMEN MEE HET GRAF IN OF NIET?
Marthes echtgenoot Hans zadelt vlak voor zijn euthanasie Marthe op met een geheim, waarmee hij haar leven op zijn grondvesten doet trillen en haar niet meer de kans geeft om daar op te reageren. Het tekent volgens de lezers wel de egoïstische persoonlijkheid van Hans. Hans was degene die alle beslissingen nam, dus zijn besluit om op het laatst met zichzelf in het reine te komen past volkomen in dat plaatje en tekent de onevenwichtige relatie binnen het huwelijk.
Er volgt een levendige discussie of het beter is om geheimen mee het graf in te nemen of vlak voor je overlijden nog met jezelf in het reine te komen en de achterblijvers op te zadelen met iets wat ze wellicht liever niet hadden geweten en wat het rouwproces in de weg komt te staan. De lezers zijn zich ervan bewust dat het een gekleurd beeld vanuit het perspectief van Marthe is, maar hun mening over Hans is niet mals en ze kunnen dan ook weinig begrip voor zijn keuze opbrengen. De Keyser Marleen: “Als hij Marthe in haar waarde wilde laten had hij zijn mond moeten houden. Ik zou net als Marthe het gevoel hebben dat heel mijn leven een leugen was.” Wendy: “Echt begrip kan ik niet goed hebben, hij had toch tijd om zijn misstap op te biechten. Waarom juist vijf minuten voor zijn euthanasie.” Joke D.: “Vooral het feit dat hij dan geen enkele uitleg geeft vind ik immoreel.” Liz: “Het is bijna kinderachtig, het is gewoon laf. Hij wil haar verdriet en gevoelens over zijn geheim niet onder ogen komen. Hij wil niet zien dat het haar kwetst. Hij wil sterven in vrede, niet in verdriet.”
KERNBOODSCHAP VAN HET VERHAAL
Tot slot buigen de lezers zich over de vraag wat de kernboodschap van de auteur zou kunnen zijn: gaat het over troost, over de dood, of juist over de kracht van het leven? Of zien ze er geen of een heel andere boodschap in?
Onder andere communicatie, het doorlopen van rouw en de waarde van aanraken worden genoemd als belangrijke boodschappen, maar uit de discussie blijkt dat het lastig is er één specifieke kernboodschap uit te halen omdat het allemaal sterk in elkaar over loopt.
De lezers vragen zich af of het wel de intentie van de auteur is geweest om een boodschap mee te geven. Ze hebben eerder het gevoel idee dat hij met zijn verhaal de lezer aan het denken heeft willen zetten over (de verwerking van) trauma's en hoe die kunnen blijven doorwerken in relaties en de manier waarop je in het leven staat. Hij dwingt je bijna om na te denken over hoe je omgaat met vertrouwen en bedrog, met verslaving, met vasthouden en (moeten) loslaten. Nell: “Voor mij zit er dus geen kernboodschap in, maar meer een uitnodiging om stil te staan en na te denken.” KristofD: “Het hangt van de lezer zelf af hoeveel waarde je zelf aan het verhaal geeft.”
HET BOEK IN TIEN WOORDEN
De Keyser Marleen: Nu de dood nadert wordt het verraad opgebiecht, rouw, (moeder)liefde
Liz: Drugs, rouw, moederliefde, communicatie, afscheid nemen, kleine momentjes, jezelf zijn
JokeD: Verhaal over écht raken en loslaten dat tot nadenken stemt
Nell: Aangeraakt door een poëtisch relaas over vasthouden, loslaten en graag zien
Sanne: Een intiem verhaal waarin de essentie van communicatie gevoeld wordt
Ann: Uitgepuurd, rauw en tegelijk warm verhaal over liefhebben en loslaten
Emma: Verdriet, verlies, communicatie, loslaten, groei, aanvaarding, liefde, rouw
Els Lens: Een mooi boek over hoe moeilijk familiaal contact kan zijn
Marleen Maldoy: Ingrijpend, warm, moedergevoelens, aanvaarding, aanraken, rouw, en vooral liefde
Wendy: De aanraking raakt door zijn ingetogenheid, rauwste vorm van rouw
Wyloeck: Een klein boek in omvang, maar groots in emotionele impact
Jopie: Geraakt door De aanraking. Moederliefde, rouw, verslaving, acceptatie, ingrijpend (en familiebanden)
Alicia: Intiem verhaal over verlies, verlangen, herinnering en kracht van aanraking
Helma Koot: Ingetogen emotionele roman over rouw, (moeder)liefde, vasthouden en laten gaan
CONCLUSIE
Met maar liefst 10x vijf sterren, 4x vier sterren en 1x 3 sterren wordt de leesclub afgesloten met een gemiddelde waardering van 4,6 sterren.
Iedereen bedankt voor de inzet en de levendige discussie over dit prachtige en indringende boek. Wellicht tot een volgende keer.
Helma Koot, leesclubcoördinator