Hoe vaak krijg je de kans om alle achttien - in dit geval eigenlijk negentien - auteurs van de longlist voor de Libris Literatuur Prijs in één keer, op één avond te horen, te zien, te ontmoeten? Zomaar, in het wild? Once in a blue moon. Dus toen die gelegenheid zich aandiende, was het besluit snel genomen: we gaan op expeditie naar Zwolle om de Big-18 te spotten!
Een expeditie mag je het best wel noemen - kom op: jullie vonden het ook vér en wereldreis. Want wisten jullie dat je na een anderhalfuurtje rijden en file en rijden en file en sukkelen ineens je koplampen écht nodig hebt? Achter Amersfoort is de straatverlichting van de rijkswegen ineens OP ?! In dat duister strekken zich heerlijke vrije vlaktes uit: je mag er 100 en je kúnt er ook 100 … om 18.30u! Wow … ok, ik heb last van enig randstedelijke deformatie geloof ik.
Boekhandel Van der Velde in Zwolle is daarin een verlokkelijke oase om je boekenhart op te halen en je te laven aan de liefde voor literatuur: je kijkt je ogen uit als je binnenstapt in één van ‘s lands mooiste boekenwinkels. En deze avond glinstert en lonkt die oase extra want alle genomineerde auteurs voor de Libris Literatuur Prijs 2026 zijn present. Groupie-alert!! Het is gewoon té grappig dat je Ester Naomi Perquin bij de toiletten tegenkomt. Yep, het zijn net gewone mensen.
Nu ja, gewone mensen. Jury-voorzitter van Libris Literatuur Prijs Noraly Beyer stelt in haar lezing dat de laatste achttien kanshebbers op de prestigieuze Literatuurprijs alles behalve gewoontjes zijn: hun romans zijn juist “wars van clichés en stereotypen” en benadrukken “de unieke kracht van elke auteur”. Tezamen vormen de boeken wat haar betreft “een boeiende staalkaart (…) van wat de literatuur in Nederland, Vlaanderen en Suriname te bieden heeft.”
Wie zijn of haar oren openzet, hoort op zo’n expeditie allerlei leuke funfacts. Dat de uitgeverijen beter moeten editten op taalfouten bijvoorbeeld. Maar ook dat heel wat inzendingen voor de Boekenweekgeschenk-wedstrijd van het CPNB van vorig jaar zijn doorontwikkeld tot novelles. En veelal aangemeld. Hoe fun was dat geweest wanneer het Boekenweekgeschenk Het geschenk had geheten?! Ondermeer die genomineerde roman van Gaea Schoeters is van de geschenk-vereiste 90 pagina’s uitgebouwd naar de huidige 128. Zij vertelt daarbij dat het idee voor hiervoor ontstond door een klein artikeltje in de krant over een olifanten-in-Berlijn dreigement, waarin zij een geschikte, komieke kapstok zag voor een satirische politiek-maatschappelijk verhaal dat ze al langer kwijt wilde.
Het zijn die kleine toevoegingen van de auteurs zelf, die de genomineerde romans nog begeerlijker en interessanter maken. Getriggerd door vragen van studenten van Hogeschool Windesheim legt Emma Schouten uit dat haar roman Nachtschade niet per se over migraine gaat maar vooral ook een verhaal is over de onzichtbare binnenwereld van anderen. Bert Natter duidt dat je zijn personages in Aan het einde van de oorlog en hun ‘slechte’ keuzes in hun eigen tijd moet zien, dat zij al meer dan tien jaar gevormd en gekneed zijn naar het gedachtengoed van de jaren ‘30 en ‘40.
De bevlogenheid waarmee de auteurs hun genomineerde romans uitleggen, is hartverwarmend. Rik Zaal verkondigt vol vuur zijn bewondering voor de Tsjechische schrijver Hrabal, Iraida Martha Ooft en Mira Fetuci betuigen de levenslust en Auke Hulst bitst Big Tech toe ‘eikels’ te zijn omdat ze ons allemaal behandelen als grondstof. Want daar gaat zijn Tandenjager over: mensen die andere mensen gebruiken als grondstof.
Van de achttien genomineerde romans op de longlist waren alle negentien auteurs in Zwolle te spotten. Negentien inderdaad, want Elvis Peeters is natuurlijk de pseudoniem van schrijversduo Jos Verlooy en Nicole van Bael. Maar weten we nu waar we het zoeken moeten? Hmmm, misschien een beetje: Naast de opvallende suggestie om de definitie van een roman te heroverwegen - is een novelle wel een roman? - gaf jury-voorzitter Noraly Beyer voor het vervolg van de speurtocht nog een hint in neon-letters mee:
“Misschien is dat wel het motto geweest waarmee de Librisjury van dit jaar haar werk heeft gedaan. Een zoektocht naar literatuur die trouw is aan het leven, literatuur waarin het leven zo wordt vormgegeven dat er bij de lezer een gevoel van authenticiteit ontstaat, literatuur waarin de unieke stijl en stem van de auteur klinken. Authenticiteit, vorm en stijl zijn voor deze jury essentiële bouwstenen van sterk literair werk dat garant staat voor een oprecht leesavontuur.”
Met die tip op zak en een avond vol literair vermaak, was het tijd om tevreden de thuisreis te aanvaarden. Maar niet zonder souvenir natuurlijk! Nadat ik Roderik Six had bijgepraat over onze Trechter-challenge - “Eerst had ik er tien, nu drie.” “Waarom begin je dan niet later met lezen?” - was ook dát deel van de missie geslaagd. Maar echt: je boek heet In het wit, in je bericht heet je me ‘welkom in het wit’ en zelf kom je helemaal in het …. Enfin.
Zoevend door de duisternis naar de verlichte wegen kon ik tevreden terugkijken op een geweldige expeditie: de Big-18 gespot en kennis op zak voor de verdere speurtocht. Toen opeens na Utrecht ook de straatverlichting uitging. Oh ja, om 23u doen we hier ook het licht uit. Als je volgend jaar in de gelegenheid bent om te gaan: doen. Je hebt een geweldige avond. En echt, zover en anders is Zwolle nou ook weer niet!
