Wie vorige week de ‘Renew the book enquête’ in de Hebban nieuwsbrief heeft ingevuld, is het in de vragenlijst tegengekomen. En ook Noraly Beyer, dit jaar jury-voorzitter voor de Libris Literatuur Prijs, kon er in haar lezing ‘Tussen longlist en shortlist’ niet om heen. Kunstmatige intelligentie is aan een ongekende opmars bezig en is echt niet alleen in de boekenwereld een hot item. Het dringt tot in de haarvaten onze levens binnen. In deze vierde Boekgenoten duik ik - @FamkeLaLiseuse - samen met gast-boekgenoten @Sterrezee en @Ursula1969 de fictie in om te zien wat deze AI-inmenging zou kunnen betekenen voor ons dagelijks bestaan. In Klara en de zon en Machines zoals ik nemen Kazuo Ishiguro en Ian McEwan ons mee naar een wereld waarin artificiële levensvormen als Klara en Adam net zo normaal en alledaags zijn als je smartphone. Of het daadwerkelijk ook Boekgenoten zijn …
Doe jij dat weleens? Gewoon zonder specifieke vraag even op - of is het eigenlijk mét? - ChatGPT, Gemini of Claude rondhangen? Uit verveling of juist uit nieuwsgierigheid. De meest basale gespreksopeningen als ‘Let’s chat’ leiden in no time tot een soort van sociaal gesprek.
Deze ontwikkelingen zijn even boeiend als angstaanjagend. Bijna iedereen kent de Terminator-films met Arnold Schwarzenegger waarin kunstmatige intelligentie zich tegen de mensheid keert. Want waar gaat het heen en eindigen?
De tijd dat ‘Artificial generated Intelligence’ (AgI; zo noem ik het altijd maar want dat is het nog steeds: generated) toekomstmuziek was, ligt achter ons. Pas nog besteedde Marcel van Roosmalen in zijn column in de NRC (1/2/26) aandacht aan een ‘rijdend keukenkastje zonder deurtje’ dat zijn gezin bediende in een restaurant. En sans réserve werd omarmd door de jonge generatie aan tafel, zijn dochters. Een ober-robot is één, maar het kan véél verder gaan: twee romans - Klara en de zon en Machines zoals ik - verkennen een samenleving waarin kunstmatig leven volledig onderdeel is van ons bestaan:
Klara en de zon - Kazuo Ishiguro (2021)
“Klara is een zogenaamde Kunstmatige Vriendin met een uitstekend waarnemingsvermogen, die vanaf haar plek in de winkel nauwkeurig het gedrag beschouwt van de kinderen die binnenkomen om rond te neuzen met hun ouders. Klara blijft hopen dat een kind haar zal kiezen. Wanneer dat eindelijk gebeurt, en haar bestaan voorgoed lijkt te veranderen, krijgt ze bij haar vertrek naar haar nieuwe gezin de waarschuwing dat ze niet al te veel waarde moet hechten aan de beloften van mensen. Maar Klara houdt haar eigen ideeën erop na.”
Machines zoals ik - Ian McEwan (2019)
“…een meeslepend, dystopisch verhaal, gesitueerd in het Londen van net na de Falklandoorlog: Thatcher is aan de macht en Alan Turing bereikt een beslissende doorbraak in de artificiële intelligentie. De werkeloze Charlie is verliefd op Miranda, een intelligente studente die een verschrikkelijk geheim met zich meedraagt. Ze raken verwikkeld in een driehoeksrelatie met de androïde Adam, wiens persoonlijkheid ze samen hebben ontworpen.”
Zo op het eerste oog lijken het beste Boekgenoten. Maar alleen door te lezen kunnen we daar echt achterkomen. De komende maand lezen we - @Sterrezee, @Ursula1969 en @FamkeLaLiseuse - deze twee romans. Wisselend in 🇳🇱 en 🇬🇧. De bespreking is later natuurlijk in het Nederlands. Lezen jullie ook mee?
Vandaag starten we de leesclub. We verzamelen hier met een ieder die mee wil lezen. Dat mag één van beide romans of natuurlijk beide boeken zijn! Als opwarmertje vertellen wij alvast waarom we deze boeken zo graag willen lezen - en we zijn natuurlijk reuze benieuwd naar jullie antwoorden!
Waarom wil je Klara en de zon van Kazuo Ishiguro lezen?
@Sterrezee : Eigenlijk las ik die in 2024 al. Ik heb nu het plan om die in het Engels diagonaal te lezen om het boek nóg helderder dan ik nu heb in mijn hoofd te hebben. Ik heb het idee dat het goed bij Machines like me past. Het is een deel van een coming of age-boek en een 'wat als de techniek-boek' met hartverwarmende en tragische kanten.
@Ursula1969 : Het boek kwam op mijn pad door uitdaging van @La vida es bella , haar uitdaging Nobelprijs voor Literatuur. Ik had nog niet eerder een boek van een Nobelprijs winnaar gelezen en ging kijken welke wil ik dan gaan lezen? Daar kwam ik dus dit boek bij tegen. De flaptekst over Klara, een kunstmatig vriendin van een kind die bij mensen woont. De blik, de waarneming van Klara als buitenstaander, geen levend wezen, lijkt me interessant, die wil ik lezen. Maar zoals vaker… kwam het er steeds niet van. Wel inmiddels een paar andere winnaars van de Nobelprijs gelezen.
@FamkeLaLiseuse : Deze roman van Ishiguro is gewoon vaak op mijn radar gekomen door gesprekken hier in de community en via next-zoekmachine van Hebban. Als ik een tof boek las, gooi ik dat geregeld in die zoeker. Ik denk dat het na Het boomhuis in het bos van TJ Klune was dat Klara en de zon zo WEER in beeld kwam en het op mijn will mocht. Het moest er dan toch maar eens van komen. Bij vlagen hou ik van dit soort speculatieve verhalen. Het tech-, robot-, SF-randje kan me intigreren: niks steriel en kil maar zie het als moderne Pinokkio’s zeg maar. En dat is een supertof verhaal.
Waarom wil je Machines zoals ik van Ian McEwan lezen?
@Sterrezee : “Ik vind Ian McEwan een heel goede schrijver ( a. een directe stijl die past bij de uitgebeende Nederlandse Stijl en zoals graficus Crouwel ontwierp. b. hij denkt na over de opbouw van het boek c. hij heeft wat te zeggen) en wil àl zijn boeken lezen (behalve Solar, die krijgt minder goede cijfers bij recensies). Dus waarom niet nu Machines like me. Relaties zijn vaak een thema bij McEwan benieuwd of dat in dit boek ook zo is en hoe het vorm krijgt. Ik hou wel van speculatieve boeken. Zal het gaan over hoe mensen zich verhouden tot robotmensen?”
@Ursula1969 : Dan kwam daar het artikel over Boekgenoten, met o.a. jouw oproep: wie wil er mee lezen met Klara en de zon samen met Machines zoals ik. Aha, dat klinkt als een mooie gelegenheid om eindelijk Klara en de zon te gaan lezen. Kijken wat houdt het boek Machines zoals ik in? Ik had inmiddels wel van McEwan gehoord maar nog geen boek van hem gelezen. Flaptekst gelezen, een dystopisch verhaal, Falkland, Thatcher, Android, dat spreekt me nog meer aan! Ik lees sowieso regelmatig dystopische verhalen. ‘Android’ doet me denken aan Star Trek, daar ben ik een enorme fan van. Thatcher, The Iron Lady, was in mijn tienerjaren premier van het Verenigd Koninkrijk. Ik had en heb bewondering voor krachtige vrouwen, ik las Opzij, hét feministisch tijdschrift. Daarom wil meer van dit verhaal weten!
@FamkeLaLiseuse : Sinds Lessons ben ik fan van Ian McEwan. Dat klinkt misschien wat simplistisch, maar zo is het. In fijne formulering, beeldend en een boeiend verhaal legt hij je morele kwesties voor, in het verleden, nu of toekomst. Maar altijd met een twist. Die spiegel is vermakelijk en fascinerend. Als slome laat-ontdekker werk ik me hapje voor hapje door zijn oeuvre heen. Afgelopen jaar las ik Wat we kunnen weten zijn laatste; Machines like me en On Chesil Beach liggen klaar.
Wat zijn je verwachtingen van beide boeken?
@Sterrezee : ik ga McEwan als eerste lezen, ik verwacht een goed boek met een idee, misschien met een waarschuwing waar jonge mensen te maken krijgen met androids. Ik heb pas ook de film Ex Machina van Alex Garland gezien waarin robotmensen steeds geperfectioneerder worden (lees: steeds menselijker eigenschappen krijgen). Ik vraag me wel eens af hoe ver dat zal gaan. En hoe de verhoudingen van mensen tegenover de androids zal zijn en wat we normaal gaan vinden. Gezien ook de robothuisdieren in bijvoorbeeld Japan en Zuid-Korea . Zou dit een thema zijn bij dit boek? Benieuwd naar de uitwerking hiervan. Ishiguro ken ik dus, ik ga bij het herlezen en extra letten op hoe het zich verhoud tot Machines zoals ik .
@Ursula1969 : Ik verwacht van beide boeken dat ze een beeld schetsen van een mogelijk toekomstige wereld, waarbij kustmatige levensvormen worden belicht. Altijd al belangstelling voor gehad, To seek out new life and new civilisations! Benieuwd naar mijn ervaringen, de boeken op zich en dan wat verbindt hen en wat verschilt. Vergelijkbare benadering of niet? Ik ga het lezen!
@FamkeLaLiseuse : Zowel Ishiguro als McEwan staan te boek als meesterlijke vertellers en zijn lievelingen in onze community. De lat ligt dus hoog: verwacht niets minder dan meeslepende verhalen, die een fictief licht zullen werpen over onze omgang met technologie. Wat kunstmatig gegenereerde intelligentie verpakt in een android of robot zou kunnen betekenen voor onze toekomstige maatschappij en ons persoonlijk leven.
Lees je met ons mee?
Dit eerste artikel is bedoeld om iedereen die ook graag één of beide titels wil lezen, aan te laten schuiven. Over een maand - rond 15 maart- zullen we in een tweede artikel onze ervaringen en bevindingen bespreken en de discussie echt starten. Daarbij bespreken we ondermeer:
- Wat vonden we van de boeken?
- Zijn het Boekgenoten?
- Voegt het ene perspectief iets toe aan het tweede: hoe zijn de beide robots verbeeld?
- Welke andere boeken sluiten wat betreft thematiek aan bij deze twee romans?
- En wat dan verder nog maar ter tafel komt ….
Als je zin hebt om mee te lezen: laat het ons weten. Dan taggen we jullie in het (tweede) discussie-artikel!
We hopen jullie weer te zien op 15 maart.
Of anders gezegd: We’ll be back!
Wisten jullie al dat er in de app een Boekgenoten challenge is aangemaakt?
Kies de volgende code: XLJAE