Soms gebeurt er iets in je leven waardoor je behoefte hebt aan stilte en aan stilstaan, aan even niet meer meedoen met alle hectiek, maar gewoon aan de zijlijn te staan en er alleen maar te zijn… Het lukt simpelweg even niet meer om mee te gaan in de snelheid van het leven van alle dag. Hoe fijn zou het zijn als je een manier kunt vinden om te vertragen zonder dat dit vragen oproept of problemen geeft. Want zeg nu zelf: stilstaan is tegenwoordig eigenlijk onmogelijk geworden, zeker in het bedrijfsleven! Dit is wat Patrick Bringley ervaart na het overlijden van zijn broer Tom. En toch lukt het hem wel om de perfecte manier te vinden om te mogen stilstaan…
Bringley heeft een leuke maar ook drukke baan bij de New Yorker en gaat volop mee in de hectiek die dit met zich meebrengt als zijn broer Tom komt te overlijden. Dit grote verlies maakt dat Bringley ineens een grote behoefte heeft aan rust, aan eenvoud, aan stilstaan, aan even niet actief deelnemen. Dit maakt dat hij besluit om het roer om te gooien en te solliciteren op de eenvoudigste baan die hij kan bedenken, maar wel op de mooiste plek die hij kent. Bringley wordt suppoost in het Metropolitan Museum of Art. Hier, omringt door alle mooie intrigerende kunstwerken, ervaart hij de rust en troost die hij nodig heeft, hier mag hij stilstaan….
Nu ben ik er! En het enige dat ik moet doen is… blijven staan. De wacht houden. Met lege handen en open ogen, terwijl mijn innerlijk leven totaal in de war raakt van de prachtige kunstwerken en het leven dat daar omheen wervelt.
Tijdens zijn diensten van 8 of 12 uur waarbij hij langere tijd op dezelfde plek staat heeft Bringley de kans om om zich heen te kijken, te observeren en zich te verwonderen. Zowel de kunstwerken als de bezoekers hebben zijn volle aandacht. Hij vindt onverwacht troost bij het lijden dat uit de klassieke schilderijen spreekt, maar ook bij de kleurenpracht van moderne werken. Hij haalt voldoening uit korte gesprekjes met bezoekers. Langzaam ontstaan er vriendschappen met verschillende collega's, waarmee hij op het eerste gezicht niks gemeen leek te hebben. Behalve dat ze allemaal langdurig stilstaan in de grote zalen vol indrukwekkende kostbaarheden.
Neem de tijd
Tegenwoordig zijn we gewend om overal snel een mening over te hebben. We kunnen vaak niet de tijd nemen om rustig, zonder oordeel, te kijken en te ervaren. En toch is dat precies wat je wel moet doen bij kunst ontdekt Bringley. Kijken zonder oordeel of mening. Je te laten verrassen door wat een kunstwerk met je doet. Je te verwonderen over associaties met jouw dagelijks leven die ontstaan, over gevoelens die opkomen. Je laten verrassen door een kunstwerk dat in eerste instantie niet bijzonder lijkt maar dat toch jouw aandacht weet vast te houden en waar je ineens een herkenning in vindt die je niet verwacht had.
De eerste stap in elke ontmoeting met kunst is niets doen, alleen maar kijken, je oog een kans geven op te nemen wat er allemaal is. Je moet eigenlijk niet denken: is dit goed, of is dit slecht of: dit is een barok schilderij, dat x, y, en z betekent. Het beste is als je de eerste minuut helemaal niet denkt. Kunst heeft tijd nodig om zijn werk voor je te doen.
Sommige kunstwerken blijven je trekken, bieden je troost, of zelfs inzichten die je niet had verwacht doordat ze je aan het denken zetten. Dit is wat Bringley elke dag weer ervaart. Dit maakt dat hij veel langer in deze 'tijdelijke' baan als suppoost blijft hangen dan hij vooraf gedacht had. Tien jaar lang is het MET zijn huis en geniet hij van alle bijzondere dingen, groot en klein, om hem heen. Zijn werk helpt hem om het verlies van zijn broer te verwerken en geeft hem de ruimte om na een periode van stilstand langzaam, op eigen tempo, het leven weer toe te laten, om weer deel te nemen. Na tien jaar als suppoost merkt hij dat er een verandering optreedt. Hij heeft er behoefte aan om weer volop deel te nemen, om het gezin dat hij inmiddels heeft op de eerste plaats te zetten. Dit lukt niet met diensten van 12 uur, veelal in het weekend. Dit maakt dat hij besluit om het MET te verlaten en zijn baan als stilstaande suppoost in te ruilen voor een baan waarbij hij juist volop in beweging is: hij gaat stadswandelingen door Lower Manhattan leiden. Een nieuwe uitdaging waar hij met groot enthousiasme aan gaat beginnen, maar zonder te vergeten wat zijn periode in het MET hem gebracht heeft.
Soms weet ik niet zeker wat bijzonderder is: dat het leven overeenkomt met grootse schilderijen of dat grootse schilderijen overeenkomen met het leven.
Onverwachte troost en herkenning
Een boek over kunst heeft altijd gelijk mijn aandacht, en dat was niet anders met dit boek toen ik het voor het eerst ergens tegenkwam. Naast de vele kunst trok ook de psychologische kant van het verhaal mij enorm. Mijn eerste gedachte was dat ik me goed voor kon stellen dat het fijn is om letterlijk even aan de zijlijn te mogen staan na zo'n groot verlies. Maar vooral ook dat de kunst troost en de nodige afleiding kan bieden, misschien zelfs op manieren die je niet verwacht. Het boek belandde dan ook al snel in mijn boekenkast.
Tijdens het lezen heb ik volop genoten van de mooie ingetogen manier van vertellen. Het beschrijven van de kunstwerken deed me af en toe denken aan de stijl van Jan Brokken, die kan je ook zo goed meenemen in wat hij ziet en ervaart. Het is voor het eerst in lange tijd dat ik de rust vond (en de tijd kon nemen) om weer eens een boek in 1 ruk, en in 1 dag, uit te lezen. In die zin liet het boek mij tijdens het lezen ook even stilstaan… ik hoefde niets anders te doen dan te blijven lezen. Ook deed het me denken aan een schilderij dat op mij ooit een bijzondere indruk maakte. Niet omdat het zo bekend of speciaal was, maar het had iets wat mij destijds aantrok en me deed blijven kijken. En ja het was kijken zonder een oordeel of mening te vormen. Ik heb op een bankje gezeten tegenover het schilderij en gekeken, lang gekeken en mijn gedachten laten dwalen. Het deed me denken aan mijn oom die een paar dagen eerder overleden was. Een oom die zelf kunstschilder was en waar ik een goede band mee had omdat we beide van kunst en musea hielden en deze ook regelmatig samen bezochten. Ik ben even gaan zoeken op facebook, ik wist dat ik daar toen een foto geplaatst had van dit schilderij. Ik moest ver terugzoeken, het was in mei 2016 dat ik in het H'art museum voor dit schilderij gezeten heb….
*Deze is voor oom Klaas,
Zaterdag zouden wij weer samen naar een museum gaan,
Het heeft helaas niet zo mogen zijn....
Ik heb aan je gedacht vandaag!
Daarom een symbolisch schilderij voor een symbolische schilder:
Een Italiaans moeras wat naar verwachting helemaal verlaten zou moeten zijn, toch brandt er een lantaarn. Deze lantaarn staat dan ook symbool voor het mysterie.
Enrique Serra y Auqué - Zonsondergang in de Pontijnse moerassen*
Dat was wat ik toen schreef…. en ook nu bracht het zien van deze afbeelding me weer even terug naar die middag in het museum.