DE LEESCLUB
De leesclub bestond uit dertien actieve lezers, die hoewel ze moesten wennen aan het forum, al snel hun weg binnen de leesclub vonden.
COVER
In het leesclubcafé buigen we ons via de opwarmvragen allereerst over de cover: een afbeelding van een schilderij van Carel Willink (Late bezoekers van Pompeï). De meeste lezers zijn niet bijster enthousiast, hoewel ze het wel een intrigerend beeld vinden door de wat duistere uitstraling met de ruïnes en de stijf ogende mannen. Alfred ziet vooral vergane glorie: “Ooit rijk en welvarend, nu verwoest en donker.” Marjanne vindt de cover ronduit lelijk, in tegenstelling tot Hilde die er wel waardering voor heeft. Dat geldt ook voor Mery Todde die de artistieke stijl van de cover goed bij een literaire roman met een mysterieuze sfeer vindt passen.
De lezers gaan ervanuit dat het afgebeelde schilderij een relatie met de kunst en cultuur uit het verhaal zal hebben. Suzanne vraagt zich daarbij ook af of het door de Etna die op de achtergrond te zien is, wellicht een verwijzing naar Sicilië en daarmee de maffia is.
VERWACHTING
Door de belofte op de achterflap hopen de lezers unaniem op een spannend gelaagd verhaal met intriges, geheimen, ingewikkelde onderlinge verhoudingen en illegale praktijken. Dat alles in een goede spanningsopbouw met een rol voor de Italiaanse kunst en cultuur. Joke Reunbrouck hoopt dat juist die Italiaanse laag haar zal meevoeren: “Ik ben echt zot van dat land: de taal, de geschiedenis, het eten.”
Dat spreken versus zwijgen een belangrijk onderdeel van het verhaal zal zijn is volgens de lezers, gezien de titel bijna evident.
SPREKEN versus ZWIJGEN
'Non Parlo' ('Ik praat niet') is het centrale thema van het boek. Vrijwel alle personages houden bewust informatie achter. De lezers noemen als mogelijke redenen zelfbescherming, angst en het in stand houden van het perfecte plaatje.
De geaardheid en het dubbelleven van Francis
Een groot voorbeeld van zwijgen is de geaardheid en het dubbelleven van Liz’ echtgenoot Francis, waar ze pas na zijn dood achter komt. Hoewel hij in Duitsland openlijk samenleefde met zijn vriend Bernard, is Francis in Nederland nooit ‘uit de kast gekomen’. Suzanne: “Voor Francis was het een manier om het perfecte plaatje van een geslaagd leven hoog te houden voor zijn conservatieve, religieuze familie. Daarbij kan hij zo ook zijn carrière met zijn dubbelleven leiden. Hierin schuilt ook egoïsme.”
Dat zijn dubbelleven wel bekend was bij zowel Liz’ zus Elsa als haar zoon Ilias die het allebei verzwegen voor Liz, wordt door meerdere lezers bijna als hoogverraad en uiterst pijnlijk en schrijnend voor haar gevonden.
KristofD: “Ik geloof dat er gewoon niet over gesproken werd, doodgezwegen als het ware om geen scheuren in een fragiele familierelatie te creëren met alle gevolgen van dien.” Alfred voegt daaraan toe: “Het lijkt er op dat je mond houden in het DNA van de familie zit.” Een mening die gedeeld wordt door Joke Reunbrouck die een citaat uit het boek aanhaalt dat dit illustreert: “'Het zwijgen zat in haar geworteld als een overlevingsmodus.' Het zwijgen is absoluut doorgegeven in haar opvoeding naar Liz toe.”
De lezers vermoeden dat Liz wel wist dat er iets niet klopte, maar dat zij haar mond hield uit angst voor mislukking en/of alleen achter te blijven.
De impact van het zwijgen op het leven van Liz
Er ontstaat een levendige discussie waarin de lezers zich afvragen hoe het leven van Liz eruit had gezien als er wel volledige openheid was geweest. Een voorbeeld is het feit dat haar moeder brieven achterhield van Liz eerste liefde Andres. Ze zijn het erover eens dat haar leven in ieder geval anders, maar niet per se beter zal zijn geweest. Marie-José Jansen merkt op dat dat leven dan wel op basis van haar eigen keuzes zou zijn geweest: “Een ander mag dat niet voor je bepalen, al hoe goed bedoeld ook.”
Had informatie beter achtergehouden kunnen worden?
De overgrote meerderheid stelt resoluut dat openheid altijd beter is. Waarheid en eerlijkheid zijn essentieel om zaken af te kunnen sluiten en een relatie kracht te geven. Suzanne twijfelt eraan of dat altijd opgaat. Wat haar betreft had Nino over bepaalde dingen mogen zwijgen: “Hij had het pakketje drugs beter zonder Liz kunnen ophalen om geen vragen te krijgen. Dan had hij haar en anderen minder in gevaar gebracht.” Een mening waar de andere deelnemers zich als je het zo bekijkt bij nader inzien ook wel in kunnen vinden.
SCHRIJFSTIJL
De meningen over de schrijfstijl lopen uiteen van toegankelijk, poëtisch en filosofisch tot bombastisch en te theoretisch. Alfred: “Mathilde van Deynse schrijft toegankelijk, maar wat wisselvallig. Ik bedoel dat bijvoorbeeld beschrijvingen van landschappen en sferen in Italië en in België inlevend zijn - ik ben in Toscane en ik zie de overstroomde rivier de Leie. Andere delen zijn juist theoretisch onnavolgbaar of afstandelijk.” Voor KristofD zorgde de veelvuldigheid van bijwoorden en bijvoeglijke naamwoorden, omschrijvingen en overbodige uitleg ervoor dat het lezen een hele uitdaging was. Stefanie Van der Loo kan er meer waardering voor opbrengen: “Ik vond haar een heel beeldende, filosofische schrijfstijl hebben. Ook soms heel poëtisch.”
PERSONAGES
Liz
Liz is de duidelijke hoofdpersoon in het verhaal. Een groot deel van de lezers is kritisch over haar ontwikkeling van onderdanige weduwe in België naar de partner van de aanzienlijk jongere Nino in Italië. Zij zien Liz als een passieve vrouw die zich laat meeslepen door het leven. Waar voorheen Francis haar leven dicteerde, doet Nino dat nu. Suzanne: “In de relatie met Francis accepteert ze haar plek in het huwelijk, de stilte. In de relatie met Nino doet ze dat ook. Hij controleert bijvoorbeeld haar telefoon, gedraagt zich jaloers, kan dagen zwijgen. Liz accepteert dit.” KristofD voegt daaraan toe dat ze weliswaar een beetje open bloeit in Italië, maar in essentie onwetend wil blijven.
Niet iedereen is het daarmee eens en vindt dat ze wel zeker een positieve groei doormaakt en in Italië veel meer voor zichzelf kiest zoals het dragen van gewaagdere kleding en het nemen van een sabbatical. Hilde: “Ze evolueert van iemand die weinig vragen stelt en de situatie accepteert zoals ze is, tot iemand die meer voor zichzelf opkomt en haar eigen behoeften leert kennen.” Joke Reunbrouck voegt daar aan toe dat ze aan het eind van het boek een grens trekt door open kaart van Nino te eisen. Ook constateren ze dat Liz door haar rouwproces en de interactie met Nino zich wel bewust wordt van haar eigen (vastgeroeste) patronen. Marie-José Jansen: “Het is hoe dan ook een kans voor haar om daar uit te ontsnappen.”
Nino
Nino is naast Lz een belangrijk personage in het verhaal. De lezers buigen zich over de vraag of hij te vertrouwen is of dat hij Liz gebruikt om zichzelf en zijn broer te redden van de maffia. Is zijn liefde oprecht of manipulatief? De lezers komen er niet helemaal uit. Een aantal twijfelt aan zijn motieven, waaronder Alfred: “We weten te weinig van zijn motieven en zijn gedragingen lijken niet altijd zuiver, zeker niet transparant. Of hij echt te vertrouwen is of zelfs, net als Francis, een dubbelleven leidt, het zou zomaar kunnen.’ Ook Karen van Landeghem vertrouwt hem niet: “Ze komt uit een leeg huwelijk en vindt in hem een knappe man die haar veel meer kan geven dan Francis ooit heeft gedaan. Het lijkt een vooropgezet plan.” Mery Todde is positiever over zijn beweegredenen en concludeert dat er zeker een praktische component aan de relatie zit, maar dat zijn liefde aan het einde grotendeels echt aanvoelt.
Francis/Bernard
Hoewel Francis overleden is, zien enkele lezers hem als een van de belangrijkste bijpersonages. Sandra k: “Hij nam iedereen mee in zijn leugens en het ergste is dat hij nooit de verantwoordelijkheid heeft moeten nemen.” Hoewel KristofD in eerste instantie geen rekening hield met Francis als nevenpersonage kan hij zich volledig in deze stelling vinden: “Uiteindelijk bepaalt hij het hele boek, de hele gemoedstoestand en de handelingen van Liz.” Hij voegt daaraan toe dat ook Bernard (de minnaar van Francis) een cruciale rol speelt: “Hij bezorgt ondanks zijn positie en zijn relatiebrekerstatus toch ergens gemoedsrust bij Liz. Je voelt dat ze dat wil en dat ze dat eigenlijk ook krijgt, al had ze het net van hem niet verwacht. Hij zorgt voor uitleg, gemoedsrust en closure zodat Liz verder kan.”
Overige personages
Andere belangrijke personages zijn zus Elsa, zoon Ilias en de oude vrienden Andres & Jesse, die allemaal hun eigen rol in het verhaal spelen, maar er minder hun stempel drukken.
DE ROL VAN DE KUNST EN HET ACTIVISME
Kunst, met name de renaissance, en (milieu)activisme lopen als een rode draad door het verhaal. Binnen de renaissance (wedergeboorte) zijn thema’s als verraad en waarheid een terugkerend thema. De lezers zien paralellen met verraad en waarheid in het leven van Liz en Nino. Voor wat betreft wedergeboorte zijn de lezers minder unaniem. Joke Reunbrouck vindt het zeer zeker van toepassing op Liz en ondersteunt dat met een mooi citaat uit het boek: “Misschien kun je mij ook restaureren, mijn benen verstevigen en mij nieuw leven inblazen.” Jolien Paulie: “Liz lijkt tijdens de relatie met Nino opnieuw geboren, ze neemt het heft van haar leven in handen en kiest resoluut voor zichzelf en Nino. Ze stapt uit de schaduw van Francis.” Marjanne is het hier fundamenteel mee oneens: zij vindt dat Liz passief blijft en helemaal geen wedergeboorte doormaakt.
Een groot kritiekpunt is de manier waarop de kunst in het boek is verwerkt. Marjanne: “Het waren stukken tekst met volzinnen met veel informatie, maar zonder passie, alsof het was overgeschreven of werd voorgelezen uit een non-fictie boek. En alsof de schrijver wilde pochen: kijk eens hoeveel ik van kunst weet! Dat ging me tegen staan, waardoor ik deze stukken waarschijnlijk minder geconcentreerd heb gelezen.” Een mening die door het overgrote deel van de lezers werd gedeeld. Alfred vindt het binnen de roman een breuk met de schrijfstijl: “Het komt op mij onnatuurlijk over.”
De lezers zijn het er grotendeels over eens dat de klimaatverandering, het activisme en de maffia-milieucriminaliteit met de illegale lozingen er bij gesleurd is en geforceerd aanvoelt. Het mist diepgang en het verhaal had ook prima zonder gekund. Suzanne: “Naar mijn mening heeft de auteur hiermee iets te veel thema's in het verhaal verwerkt. Het heeft allemaal wel een plekje in het verhaal gekregen en er zijn parallellen getrokken, maar ik vond het niet altijd geloofwaardig of goed genoeg uitgediept.”
OPBOUW
Het verhaal is opgedeeld in zes delen. De meeste lezers zien daar in eerste instantie het nut niet van in totdat Marjanne een heldere structuur aanbrengt door aan te geven dat de verschillende delen telkens een geografische of informatieve overgang markeren. Desondanks zijn de lezers van mening dat het ook een doorlopend verhaal had kunnen zijn.
HET BOEK IN TIEN WOORDEN
Tot slot werd het boek door alle lezers samengevat in slechts tien woorden.
Hilde: “Leugens en bedrog in de liefde en in het leven”
Alfred: “Leven is omgaan met onuitgesproken bedrog vermomd als de waarheid”
Marjanne: “Over een vrouw die het leven vooral ondergaat”
Jolien Paulie: “Een vrouw ontdekt dat niets is wat het lijkt”
Suzanne: “Leven en liefde vol schone schijn tegen filosofisch kunstzinnig decor”
Marie-José Jansen: “De waarheid bevrijdt na een leven vol leugens en bedrog”
Sandra k: “Het leven van een vrouw vol leugens bepaald door anderen”
Stefanie Van der Loo: “Roman waarin vrouw herleeft na verraad door haar familie”
Joke Reunbrouck: “Een leven vol blinde vlekken onthult zich en restaureert niet”
KristofD: “Een levensverhaal met terugkerende ervaringen en een typische bemoeizieke familie”
Karen van Landeghem: “Een traag op gang komend verhaal over liefde en ver- of wantrouwen”
Mery Todde: “Intrigerend, gevoelig, geheimen, rouw, liefde, stilte, ontdekking, kunst, activisme, wedergeboorte”
Helma Koot: “Slow read over zwijgen, bedrog en het leven weer oppakken”
CONCLUSIE
Met 1x vijf sterren, 1x vier sterren, 7x drie sterren, 3x twee sterren en 1x een ster werd de leesclub afgesloten met een tegenvallende gemiddelde waardering van 2,8 sterren.
Iedereen bedankt voor de inzet en de levendige discussie die zo nu dan zorgde voor nieuwe inzichten. Wellicht tot een volgende keer.
Helma Koot, leesclubcoördinator