Voor deze vijfde Boekgenoten gaan we het water op en dobberen samen met Huckleberry Finn en Jim - of zijn het Huck en James? - op een vlot de Mississippi af. Op tafel liggen twee romans elk met een eigen perspectief op deze tocht: de klassieker vanuit de witte tiener Huckleberry Finn verteld en de moderne versie waarin we de reis vanuit het oogpunt van de ontsnapte tot slaaf gemaakte Jim beleven.
Door: Hetty en Famke 21-6-2026
Voor deze leuke rubriek van Alles is Literatuur lazen Famke en Hetty afgelopen maand beide boeken: eerst De avonturen van Huckleberry Finn van Mark Twain en daarna James van Percival Everett. Een logische volgorde volgens Hetty: “Ik zou het zeker aanraden om beide boeken in deze volgorde te lezen, je pakt zo de verschillende nuances veel beter op en ontdekt dat de ’aanpassingen’ aan het oorspronkelijke verhaal wel overwogen gedaan zijn door Everett, ze voegen echt iets toe.”
Nu de boeken gelezen zijn, gaan we kijken of het boekgenoten van elkaar zijn en geven we een eerste aanzet tot de bespreking. Want er is genoeg om over te kletsen.
En we zijn natuurlijk heel benieuwd wat jullie @Ursula1969 @W!lma @GuyD @Marjolein @Nina @Arthur @pirayaani @ine Wen van de twee romans gevonden hebben!
De klassieker: Huckleberry Finn
Famke: The Adventures of Huckleberry Finn heeft me goed vermaakt. Eigenlijk valt het uiteen in vier verschillende delen: Huck’s leven in St Petersburg, de vlucht op het vlot met Jim, de boevenstreken met King en Duke en de avonturen met Tom Sawyer op Phelp’s farm. Elk deel heeft zijn eigen dynamiek en aantrekkingskracht. Twain’s spel met de taal is echt een charme van deze roman: door de zinnen bewust hardop in mn hoofd te laten klinken, kwamen ze tot leven. Ik hoorde Huck’s vaders dronken gebulder en King’s listige gladpraterij. De bewustwording van Huck na zijn prank met Jim in de mist was voor mij een van de mooiste momenten in het verhaal.
Hetty: De avonturen van Huckleberry Finn stond al lange tijd op mijn lijst van boeken die ik graag wil lezen, en nu kwam het er dan eindelijk van. Om eerlijk te zijn heb ik mezelf af en toe wel flink moeten pushen om in dit boek te starten en het ook uit te lezen. Dat had weinig te maken met de kwaliteit ervan maar meer met het feit dat dit zo ongeveer het eerste boek was dat ik oppakte na een lange leesdip. Het is een echte schelmenroman waarin de avonturen van de jonge Huck verteld worden. Wat de jongen meemaakt is af en toe wat vergezocht maar zeker vermakelijk. Toch zit er ook een andere kant aan het verhaal en dat is de slavernij.
Hetty: Ik heb genoten van James, wat een heerlijk boek om te lezen. Er zit tempo in, wat bij de klassieker van Twain in mijn ogen nogal eens ontbrak. Om van Jim een intellectuele, belezen man te maken die ook nog eens in gedachten filosofeert met met Voltaire, Locke en Rousseau, is een zeer goede vondst. James, zoals Jim zichzelf in dit boek noemt, is zeer bewust bezig met hoe hij tegen blanke mensen praat, hij geeft ze wat ze willen. En de blanken trappen hier vol overtuiging in: ze verwachten niet anders dan dat een tot slaaf gemaakte dom en bijgelovig is. Op deze manier wordt het racisme en het foute van de slavernij naar voren gebracht.
Famke: James is een smakelijke en fantastische roman: met humor geeft Everett diepte, menselijkheid en een eigen gezicht aan een bekend personage uit de literatuur én aan een tijd. Twain’s klassieker geldt als kapstok of misschien meer wel als assist om een completer verhaal te vertellen. Dat van Jim maar ook van een economisch-maatschappelijk systeem uit de Amerikaanse verleden. De taal als thema en sociaal instrument is om te smullen.
Overlappingen en verschillen
Famke: Vanaf de eerste pagina is duidelijk dat Everett een concreter en directer verhaal gaat vertellen over het Amerikaanse slavernijverleden dan Twain. De blackface-liederen in ‘The notebook of Daniel Decatur Emmett’ waar hij mee opent, illustreren de dubbele moraal, raciale vooroordelen en ongelijkheid van 19e eeuws Amerika. De toon is gezet.
Dat Everett zo concreet kan zijn, valt goeddeels te verklaren vanuit de tijd van schrijven: hij heeft ander publiek en andere tijdsgeest. Twain verhaalde over Huck relatief kort - zo’n 25 jaar - na de Amerikaanse burgeroorlog, toen de winst van het Noorden en de afschaffing van de slavernij politiek en maatschappelijk nog erg gevoelig lagen of zelfs omstreden waren. Dat hij in zijn klassieker een tiener dat systeem laat bevragen en bekritiseren, is slim van Twain: een kinderbrein denkt vrij van conventies én hij laat Huck niet op lange tenen trappen.
Tussen de twee romans zijn de nodige feitelijke overeenkomsten en verschillen aan te wijzen. Om van die laatste twee te noemen: de route van de reis en de tijd. Waar Huck en Jim in The Adventures of Huckleberry Finn de Mississippi afdobberen tot het zuiden van Arkansas, keert James ergens halverwege om voor zijn vrouw en dochter. En trekt hij stroomopwaarts zelfs verder Missouri in om hen te bevrijden van Graham’s Farm. James’ verhaal zit in de tijd dichter op de burgeroorlog (1861-1865) - echt aan de vooravond, er is al sprake van mobilisatie en schermutselingen - dan de klassieker, die rond 1840 speelt.
Hetty: Beide boeken starten met hetzelfde uitgangspunt: Huck loopt weg, ontmoet op een eiland in de Mississippi Jim en samen reizen ze verder. In het begin wordt hetzelfde verhaal vertelt vanuit twee verschillende personages. Hierdoor wordt ook echt duidelijk dat Huck nog een jongen is en op een kinderlijke manier tegen het leven aankijkt. Jim is een volwassen man die meer weet en ziet dan hij laat merken. Bijna ongemerkt stuurt hij Huck en voorziet hem van goede raad. Er ontwikkelt zich een bijzondere band tussen de twee.
Ergens halverwege de boeken worden Huck en Jim/James van elkaar gescheiden. In de klassieker lezen we wat Huck meemaakt en in James volgen we volledig wat James meemaakt. Later komen de verhalen weer samen als James en Huck elkaar terugvinden, maar toch weet Everett de lezers nog te verrassen met een echte plottwist.
Een hoofdrol voor de taal
Hetty: Naast de avonturen die Huck en Jim beleven is er in beide boeken een belangrijke rol weggelegd voor het taalgebruik. Zowel Twain als Everett speelt hiermee. Ze geven de verhalen een extra laag mee.
Twain hanteert verschillende dialecten om de klasse-verschillen duidelijk en herkenbaar te maken. Everett doet juist iets heel onverwachts: hij maakt van James, de ontsnapte tot slaaf gemaakte een zeer intelligente en welbespraakte man. Iemand die zijn taalgebruik zeer bewust inzet. Waar hij in gedachten moeiteloos gesprekken voert met verschillende beroemde filosofen, houdt hij zich van de domme tegenover de blanke mensen. Daar spreekt hij tegen met het dialect dat van slaven verwacht wordt, hij doet zich dom en onwetend voor. En de blanke mensen nemen het zonder enige twijfel voor waar aan, ze zetten er geen vraagtekens bij. Dit maakt de vooroordelen pijnlijk zichtbaar en laten zien hoe diepgeworteld vooroordelen kunnen zitten. Ik vind dit op een geweldige manier gedaan.
Famke: Zowel Twain als Everett laat taal zien als onderdeel van onze identiteit. Huck mag van zijn vader niet te netjes en belezen praten, omdat dat niet bij ze past. En King en Duke worden gewantrouwd vanwege hun gelabberde Engelse accent. Geweldig is dat Twain de vader van Huck ook nuance in zijn taalgebruik geeft tussen dronken en nuchter. Everett legt de taal als onderdeel van de identiteit er wat dikker bovenop. Hij laat James bewust spelen met zijn taal naar gelang de situatie en verwachtingen van wie er in zijn buurt zijn. In James etaleert hij daarbij schitterend en pijnlijk de beheersing van taal en geschrift als instrument voor macht en ontdrukking.
Hetty: Ik vind dat De avonturen van Huckleberry Finn en James echte boekgenoten zijn. Ze vertellen het verhaal vanuit twee verschillende perspectieven en versterken elkaar daardoor. Het beeld van de reis wordt compleet gemaakt omdat de verhalen niet exact hetzelfde vertellen. Doordat Huck en Jim af en toe van elkaar gescheiden raken beleven ze andere dingen waardoor ook het tweede boek interessant blijft.
Door op een heel andere manier met het taalgebruik te spelen zijn ze ook verschillend en laten ze je tijdens het lezen glimlachen maar ook zeker nadenken. Daarnaast heb je de klassieker in mijn ogen nodig om alle nuances van het tweede boek mee te krijgen, het voegt veel toe aan de bewondering voor wat Everett neergezet heeft met zijn versie van Jim.
Twain was in zijn tijd vernieuwend bezig door twee personen die normaal gesproken in het dagelijks leven langs elkaar heen leefden en weinig tot geen contact hadden samen op een vlot te plaatsen. Op dit vlot ontwikkelden ze een goede verstandhouding en gingen vriendschappelijk met elkaar om, iets wat destijds ondenkbaar was en daarmee een eerste aanklacht vormde tegen de slavernij en het racisme. Everett gaat nog een stap verder, waar Jim in het verhaal van Twain nog altijd een domme man is die in zwaar dialect en eenvoudige woorden spreekt, schildert Everett hem af als een welbespraakte, intelligente man. Iets wat voor onmogelijk gehouden werd in de tijd waarin het verhaal zich afspeelt. James geeft goede adviezen aan de kleine Huck en wijst hem op die manier de weg. Huck heeft bewondering voor James en raakt zeer op hem gesteld. Hiermee wijst Everett zonder dit specifiek te benoemen op de vooroordelen die er heersten over tot slaaf gemaakte mensen en wordt het racisme wederom duidelijk, zelfs nog duidelijker en pijnlijker in beeld gebracht.
Famke: The Adventures of Huckleberry Finn en James vertellen - deels - over dezelfde vlottocht over de Mississippi, de eerste bezien vanuit Huck, de ander door de ogen van Jim. In dat opzicht zijn het zeker Boekgenoten. Daarnaast zijn er ook grote verschillen zowel inhoudelijk als qua setting en vorm. Het verhaal van Huck is een schelmenroman terwijl James een historisch verhaal vertelt: de een wat verdekt politiek de ander meer verdiepend en verrijkend. Everett heeft wat mij betreft toch echt wel een eigen roman en een eigen verhaal geschreven. Klassieker en spin-off vullen elkaar aan, zeker, maar kunnen evengoed los van elkaar gelezen worden.
Wij zijn even uitgedobberd. Het woord is nu aan jullie!
Wat vonden jullie van Huck en James? En zijn het boekgenoten?
Bronnen afbeeldingen: Google voor internationale cover ‘James’, Hebban, NYTimes, Pinterest
In de app is een Boekgenoten challenge aangemaakt?
Kies bij de roze 
de volgende code: XLJAE
