Ja, ik vind wel dat ze er voor mij in ieder geval in geslaagd is. Ik realiseerde me nog meer hoe lastig was/is het is voor een vrouw om naast haar huiselijke taken tijd en ruimte vrij te maken voor bijvoorbeeld een carrière of überhaupt persoonlijke ontwikkeling. Niet dat het zorgen voor een gezin alleen per definitie onvoldoende betekenis aan het leven zou geven. Er zijn veel vrouwen die het moeder zijn of echtgenote zijn al zinvol genoeg vinden. Maar, de continue druk om te regelen/organiseren/zorgen en ontzorgen naast werk of studie, of wat dan ook, moet erg bezwaarlijk zijn. Zeker, als de partner hier je niet in tegemoet komt.
Verder, zoals eerder gezegd nog meer besef ik hoe het was voor mijn moeder om er alleen voor te staan, met twee kleine kinderen. Al moet ik bekennen dat ik als oudste dat toen al enigszins doorhad en haar wilde sparen, zodat ik mijn eigen problemen als kind en tiener niet met haar deelde.
Dus, ja Mirjam is aan de hand van het levensverhaal van haar moeder, er voor mij in geslaagd het syndroom te duiden.
Naast dit syndroom schetst Mirjam ook de gevolgen van geestelijk geweld. Nu is dit voor mij niet synoniem met het huisvrouwensyndroom. Het geweld in dit boek cirkelt vooral rondom de aperte houding van Wybo, zijn ik-gerichtheid, zijn harde opstelling en woordgebruik. Zijn dronkenschap en uiteindelijk overspel (al was Rieneke ook zoekende naar affectie). In eerste instantie al lezende zou ik Wybo niet kunnen betichten van fysieke gewelddadigheid. Het is vooral Mirjam die haar vader verwijten maakt, in tegenstelling tot haar zus, die een goede band ontwikkelde met haar vader. Volgens mij is haar grootste verwijt: zijn afwezigheid. Is dit geweld? Dat blijft voor mij nog een openstaande vraag. Al ga ik wel een eind mee met Mirjam, vooral in de laatste fase van het ziekteproces van Rieneke en Wybo’s overwegend ongevoelige opstelling.
Een ander thema: de tijdsgeest. Ik constateer hoe groot het verschil is (in ieder geval lijkt) met hoe nu gedacht wordt over rolpatronen/psychiatrie/klasseverschillen. Dat viel mij echt op: de jaren 60/70/80 (mijn jeugdjaren) het was echt anders. Niet perse slechter hoor; er zijn gelukkig wel veel dingen ten goede veranderd (al zijn we er nog niet, natuurlijk).
