Het boek is geschreven in 1913 (1e dr. Amsterdam : Mij voor Goede en Goedkoope Lectuur), dat is een interessante binnenkomer, meer dan een eeuw oud had je de maatschappij voor goede en goedkope lectuur, we lezen volgens deze typering geen literatuur, maar lectuur. Ik ga ervan uit dat het boek tegenwoordig zeker tot de literatuur behoort, maar dat bij de uitgave misschien het goedkope papier, pulp, aangeduid werd.
‘Heleen, een vroege winter’ is de eerste roman van van Bruggen die helemaal gaat over de innerlijke zoektocht van een personage. We maken kennis met Heleen als kind. Ze is slim, doet het goed op school, maar leeft met haar angsten. Spookbeelden achtervolgen haar, zodat ze graag in de veilige omgeving van haar vader en moeder is.
Boeken zijn haar beste vrienden, ze denkt/hoopt dat het leven bestaat uit de verhalen zoals beschreven in de romans die ze leest. ‘Alleen op de wereld’ grijpt haar aan en zelfs in haar dromen verschijnen de personages uit deze roman. Naast de verbeelde wereld is er ook de echte wereld, en daar komt de harde werkelijkheid tevoorschijn, veel wat andere kinderen normaal vinden, is voor Heleen onbekend terrein. Haar intelligentie beschermt haar iets, maar niet helemaal. Een poging zich te conformeren aan de mores van haar klasgenoten geeft haar tijdelijk genoegen, maar past toch te weinig bij haar om vol te houden. Haar ontwikkeling volgen we op de voet en ze is heel open over zichzelf, vindt zichzelf afwisselend heel goed, dan weer totaal onwetend en onaangepast. Ze wordt uitgelachen om haar manieren, kleding en haar zusje met een beperking.
Breed uitwaaierend gaat het boek verder, de mooie beschrijvingen over de plaats waar ze opgroeide, de natuur, de seizoenen en vooral het taalgebruik waarin oog is voor stijl maken het boek soepel leesbaar. Dit fragment in hs 3 vind ik erg mooi en geeft de essentie weer van de zoektocht.
Het was een andere dag geweest, dat Heleen in de stille namiddag in het bos was gedrongen en met de kin op de opgetrokken knieën tussen de bomen zat en zonder dat ze wist hoe ze aan die gedachte kwam, starende overdenken ging, wat er nog zou bestaan, als er niets bestond van alles dat ze tastte en zag. Toen was het geweest, alsof binnen in haar en buiten om haar muren weken en geruisloos ineenvallend tot niets, een zwarte ruimte lieten aan alle kant, alsof zijzelf zonder geluid en zonder pijn, maar vredig en zacht van alles dat was werd losgetrokken en in roerloosheid opging
Soms zou je haar even door elkaar willen schudden wanneer ze doordraaft in haar negativisme, haar onzekerheid. Tja, en dan het antwoord op haar levensvragen? Dat is er niet, het is elke dag weer keuzes maken op weg naar een (zelfgekozen)doel en op die obstakelskels vinden die om handelen vragen. Eerlijk is eerlijk, Heleen stak haar nek uit en liep risico dat ze te hoog gegrepen had, het beeld van Icarus kwam bij me op en ook Heleen had zich gebrand aan de zon, ze had het risico onderschat.
Ik moest af en toe even doorbijten in dit boek omdat ik niet altijd mee kon leven met haar tobbende karakter, maar ik vond het geheel wel heel goed in elkaar zitten. De achtergrond van Heleen, haar intelligentie en haar onvermoeide zoektocht naar zichzelf, heeft geleid tot een knappe roman, heel anders dan bijvoorbeeld Eva. Ik geef dit boek 4 sterren.
