5a. Het verhaal wordt doorspekt met filosofische beschouwingen, met gedachten over recht spreken, over schuld en onschuld, over gerechtigheid, vrijheid … Hoe zie jij de rol hiervan in het boek? Wat wil je hierover kwijt? Vormen ze voor jou een fijne afwisseling met de verschillende verhaallijnen of halen ze eerder het tempo onderuit?
Puur als lezer vond ik al deze vragen en beschouwingen soms het tempo wat onderuit halen. Dat vond ik soms wel jammer.
Omdat ik zelf jurist ben, vond ik deze beschouwingen erg interessant. Misschien dat ik we daarom langer over deed om het te lezen.
Adam wil rechter worden om rechtvaardig recht te spreken. Hij heeft in de Tweede Wereldoorlog zelf aan den lijve de gevolgen van onrechtvaardig recht ondervonden. Door rechter te worden wil hij voorkomen dat anderen dit overkomt. Op die manier ziet hij mogelijkheden om fouten in het rechtsysteem uit het verleden te herstellen en zo bij te dragen aan een betere samenleving. Ik kreeg de indruk dat Adams opleiding puur inhoudelijk was. Dus wetsartikelen en de interpretatie daarvan bestuderen. Als mijn interpretatie juist is, vind ik dat tekenend voor het hele systeem. Dit wijkt erg af van hoe ik dit zelf heb ervaren tijdens mijn hele studie.
Tijdens mijn studie kwam vele uren rechtsfilosofie aan bod. Daarbij werd uitgebreid stilgestaan bij de basis van het recht. Hoe kom je tot recht en wetten? Er zijn normen waarover alle mensen het eens kunnen zijn, bijvoorbeeld dat je niet mag doden of stelen. Maar deze zijn om als wet te gelden te algemeen en vaag. Daaruit kunnen geen rechten en plichten worden afgeleid. En dus kun je op basis daarvan geen rechtspreken.
Want stel de situatie voor dat je wordt aangevallen door een insluiper als je deeg staat te rollen. Je hebt toevallig een deegroller vast en daarmee verdedig je jezelf. Helaas raak je de aanvaller behoorlijk hard en blijkt deze ook nog eens een uitzonderlijk dunne schedel te hebben op die plek. Resultaat: de aanvaller overlijdt.
Je mag niet doden, maar je mag ook niet iemands huis insluipen (met de bedoeling om te stelen?).
Als je wel concrete rechten en plichten wilt vastleggen, dan ben je bezig met wetgeving maken. Sommige begrippen zouden kunnen leiden uiteenlopende en zelfs tegenstrijdige visies op rechtvaardigheid.
5b. Elk hoofdstuk wordt afgesloten door een aantal bladzijden met de kop “Voor we van de rivier de Lethe drinken”. Hoe interpreteren jullie deze kop, wat zou zijn betekenis voor het verhaal kunnen zijn? Enig idee waarom Klíma er specifiek de Griekse mythologie bijhaalt? Ga gerust googlen als je dat niet eerder gedaan hebt
Op Wikipedia staat over Lethe vermeld:
"In de Griekse mythologie was Lethe (Gr. lèthè, ληθη, "vergetelheid") de godin van de vergetelheid en een van de vijf rivieren in de onderwereld of het dodenrijk, waaruit de doden drinken om hun aardse leven te vergeten. De Lethe stroomde rond de grot van Hypnos en kronkelde verder door de onderwereld."
De Lethe-(hoofd)stukken in het boek zijn de hoofdstukken, waarin de lezer wordt meegenomen in het verleden van Adam. Zijn oorlogsverleden, de studie die hij moet staken, zijn carrièreswitch naar rechten en zijn start van zijn werkzame leven in het Gat. Maar ook ontwikkeling van kind naar getrouwd man en vader met een minnares.
Het verleden beïnvloedde en beïnvloedt nog steeds Adams leven. Het heeft hem gemaakt tot wie hij is, maar is ook de bron van het werkdilemma en alle ingewikkelde situaties waarin Adam op relatiegebied in manoeuvreert.
Ik denk dat Klíma deze titel gekozen heeft om aan te geven dat Adam in het reine moet komen met zijn verleden. Om dit te kunnen moet je er ruimte voor maken. Pas als hij het verleden kan 'vergeten', ontstaat er ruimte om uit te vinden wie Adam echt is.
Ik heb niet kunnen vinden dat Ivan Klíma specifiek iets heeft met de Griekse mythologie. In het algemeen Griekse mythen werden verteld om gebeurtenissen te verklaren, morele lessen te geven en de wereld te begrijpen. In dat opzicht vind ik de keuze te begrijpen: Adam moet zijn verleden onder ogen zien en zo gaan begrijpen wie hij in het veranderende heden is. Zo kan hij ruimte maken voor zijn toekomst.
