Ik ga straks nog reageren op de andere vragen, maar bij deze vast mijn vraag:
Vraag 10 - Mijn vraag aan jullie
Zijn er nog andere dingen/thema's uit het boek die je graag onder het voetlicht wil brengen?
Mij zijn twee dingen opgevallen:
Gas speelt een belangrijke rol in het boek. Adam ziet in Theresienstadt de slachtoffers van de gaskamers, Karel Kozlik wordt beschuldigd van moord op zijn hospita door het open draaien van het gas, Honza en Alena komen bijna om door het gas van een opengedraaide verwarming. Gas lijkt kortom een metafoor voor onvrijheid te zijn, dat mensen "verstikt" kunnen raken door de dwang van anderen (een dictatoriaal regiem, een bemoeizuchtige hospita, een opdringerige minnaar).
Adam overpeinst in het eind van het boek dat je er niet altijd op kunt rekenen dat anderen je komen bevrijden van je ketenen, en dat je daarom jezelf moet bevrijden. Hier heb ik een tijd op zitten te broeden - ik denk dat de schrijver hiermee bedoelde te zeggen dat je eigen geest bevrijden het beste is wat je kunt doen als je niet bij machte bent iets te doen aan de situatie waarin je je bevindt. M.a.w. je angst voor de staat kwijtraken en je eigen leven zoveel mogelijk naar eigen inzicht leiden. Het einde van het boek maakte hierin een tegenstelling zichtbaar: waar Adam zijn geestelijke ketenen afgeworpen lijkt te hebben, wikkelt Alena zichzelf juist in haar eigen ketenen.